Mustafa Kemal ATATRK
Oktay Eki
Oktay EK
CHP stanbul Milletvekili
D ileri Komisyonu yesi
Bugn 15 Aralk Cuma  2017
TBMM tz Teklifi (15 Nisan 2013 tarihinden beri ''Anayasa Komisyonu''nda beklemekte)

10.04.2013

GENEL GEREKÇE

 

Son olarak 1996 ylnda deitirilen ve o tarihten beri uygulanmakta olan TBMM çtüzüü,  hemen herkesin mutlaka deitirilmesi gerektiinde görü birlii içinde olduu bir metindir. Ancak sebep ne olursa olsun, bu istek bugüne kadar gerçekleebilmi deildir.

çtüzük kavram siyasi yaammza 13 Mays 1877 tarihli “Heyet-i Mebusan Nizamname-i Dahilisi” ile girmitir. Onun yerini ayn isimli ve 1914 tarihli Nizamname alm, bu da 1927’ye kadar uygulanmtr. Tek parti dönemi ve Takrir-i Sükûn Kanunu gibi, rejimin en sert olduu yllarda uygulanan 1927 tarihli çtüzük, çok partili yllarda doan ihtiyaçlara da yant vermitir. Ancak çtüzüün özellikle “denetimle” ilgili kurallarndan rahatszlk duyan siyasi iktidar, çtüzüü 1957 ylnda deitirmitir. Bunu 1973’de onu da 1996 ylnda yaplan deiiklikler izlemitir. 

çtüzüklerin geçmiini ve yapsn inceleyince, genel beklentinin aksine, Parlamentomuz tarihindeki en demokratik çtüzüün 1927-1957 dönemine ait olduu görülmektedir. Gerçekten 1957 çtüzüü muhalefetin baz haklarn daraltm olmasna ramen,  sonrakilerden daha özgürlükçüdür. Bu kanaatin dayana, Parlamentonun, yürütme gücünü ne ölçüde denetleyebildiine ilikin hükümlerdir. 

Parlamentonun “denetleme” yetkisi ve imkân her tüzük deiikliinde biraz daha törpülenmi, “yasama” ile “denetleme” arasndaki denge, “denetleme” aleyhine deimi, 1996 deiiklii ile “denetleme” ilevi nerdeyse “tannmayacak kadar” bozulmutur. 1996 deiiklii onunla kalmam, milletvekillerini birer “oylama makinesi” gibi görmü, onlarn yasama sürecine katlmn da “göstermelik” hale getirmi, daha ksa bir ifadeyle TBMM’yi “parlamento” olmaktan çkartp bir “kanun fabrikas” konumuna indirmitir. 

te bu önerinin hazrlanmasnn gerisinde yatan amaç, Türkiye Büyük Millet Meclisini, iyi ileyen bir demokratik rejimin, “yasama/denetleme” dengesine sahip bir parlamentosundaki kurallara kavuturmaktr.

Gerçekten, bir yasa koyucunun “parlamento” sfatn hak edebilmesi için orada hem “yasa yapma” ilevinin hem de “yürütmeyi denetleme” görevinin dengeli ve etkin bir ekilde yerine getirilmesi arttr. Oysa Türkiye’de, hzl fakat kalitesi düük bir “yasama süreci” ile “yasama” karsnda çok zayflatlm bir “denetleme” süreci egemendir.   

Yasa yaplmasnda etkinliin ve kalitenin salanabilmesi için:

a) Gündeme gelen her konunun tüm boyutlaryla tartlmas,

b) Bu tartmann tam bir “müzakere” eklinde olmas;

c) Yasa yapma faaliyetinin en iyi sonucu verecek bir süreçten geçmesi arttr.

Denetleme görevinin gereince yaplabilmesi ise, soru (sözlü soru, yazl soru, acil soru, gensoru) müessesesiyle, meclis aratrmas, meclis soruturmas müesseselerinin etkin bir ekilde kullanlabilmesi kouluna baldr.

Bütün bunlarn banda, milletvekillerini “ilevsizlikten” kurtarp birikimleriyle, uzmanlklaryla, yasama ve denetleme süreçlerine en geni ve youn ekilde katlabilecekleri ortama kavuturmak gelir.

Yürürlükteki 1996 tarihli çtüzük bu yönden de vahim denecek kadar kötü kurallara sahiptir. Çünkü bu çtüzük, milletvekillerinin görülerini dile getirmelerini (örnein TBMM kürsüsünden konumalarn) vakit kayb sayan, parlamentoyu “konuulan yer” olarak deil, “insanlarn mümkün olduunca az konumas gereken yer”  olarak gören bir anlayn ürünüdür. O çtüzükte konumacnn ne dedii deil, kaç dakika konutuu önemlidir. Kurallar o kadar terstir ki, parlamenter sistemin temeli olan “son söz milletvekilinindir” ilkesi bile bu çtüzükte inkâr edilmektedir. (Madde 98/3) 

Bu öneri, yukardaki gerçekleri dikkate almakta ve “milletvekillerinin sürece katksn en üst düzeye çkarmalarn” önemseyen bir bak açsn yanstmaktadr. 

“çtüzük Deiiklii Önerisi” hazrlanrken, 1960 ve 1980 Ara Rejim dönemlerinin yasa koyucular tarafndan uygulanan çtüzükler dndaki tüm çtüzükler (1877; 1914; 1927; 1957; 1973 ve 1996 çtüzükleri ile 23’üncü Dönemde dört siyasi parti temsilcileri tarafndan hazrlanan 2011 tarihli çtüzük Deiiklii Teklifi) incelendi. Neticede 2011 tarihli çtüzük Deiiklii Teklifinin sistematiinin hukuk mantna ve bugünün ihtiyaçlarna daha uygun olduu kanaatiyle, düzenleme o baz üstüne oturtuldu. Bu yüzden yürürlükteki çtüzüün hükümlerini deitiren, bir ksmn yürürlükten kaldran bir düzenleme imkânsz hale geldi. Sonuç olarak öneri tamamen yeni bir çtüzük eklinde hazrland. Bir baka deyile elbet yürürlükteki çtüzüün birçok maddeleri ile 2011 tarihli çtüzük Deiiklii teklifinin birçok maddeleri bu öneride de yer ald. Ancak bu metinlerden alnan hükümler yannda, yukarda deinilen ikayetleri gideren, TBMM’ye tam bir parlamento ilevi kazandrmaya ve milletvekillerini ilevli hale getirmeye odaklanan hükümler önerildi.   

Nitekim bu öneriyle:

1) Yasama ve denetleme ilevlerinin en verimli ekilde yaanabilmesi için siyasi parti gruplar arasnda diyalog ortam yaratlmaktadr. Bunun için Danma Kurulunun yetkileri artrlmakta, bir siyasi parti grubunun ötekiler üzerinde bask uygulamasna engel olmakta, böylece “diyalog”u zorunlu hale getirmektedir. Buna ramen sonuç alnamazsa Danma Kurulu yerine o konuda karar verme yetkisi TBMM Bakanna aktarlmaktadr.

2) Bugün TBMM’deki en youn ikâyet sebebi olan “Genel Kurul gündemini örenememek” olgusu sonlandrlmaktadr. Bu amaçla Danma Kuruluna, Genel Kurulun bir ay sonraki dönemde yapaca görümelerin “Kesin Gündemini” belirleme, ondan bir sonraki ay görüülecek konularn da Taslak Gündemini hazrlayp açklama görevi verilmektedir.

3) Siyasi hayatmzn gerginlemesinin –diyalog ortamnn oluamamasnn- en önemli sebebi veya sebeplerinden biri olan halka (veya o partinin taraftarlarna) açk Grup Toplantlar yerine, parlamenter sistemin gerçek  (kapal) grup toplantlar yaplmasn salayacak bir hüküm getirilmektedir.

4) Yürürlükteki çtüzüün Danma Kurulu ile ilgili ve en fazla suiistimal edilen “Danma Kurulunda anlamaya varlamayan konunun doruca Genel Kurula getirilmesi” kural kaldrlmaktadr. Böylece her birleim banda  görümeleri anlamsz ekilde bloke eden “Aratrma Önergeleri”ne harcanan vaktin “yasa yapma” veya “denetleme” amacyla kullanlmasnn önü açlmaktadr. Getirilen hüküm, TBMM’nin her hafta sadece bir Aratrma Önergesini görümesine imkân vermektedir.

5) Öneri TBMM Komisyonlar arasndaki “esas komisyon- talii komisyon” ayrmn kaldrmaktadr. Böylece komisyonlar gizli bir hiyerari çizgisine koyan anlay terk edilmektedir. Öneri birden fazla komisyonu ilgilendiren konularn onlar tarafndan da incelenmesine olanak vermekle birlikte, Genel Kurul görümelerinde, TBMM Bakannn belirledii nihai (son) komisyon raporunun temel alnacan bildirmektedir. Bununla birlikte Bakann bir konuyu yanl bir komisyona havale ettiini düünen milletvekilinin itiraz edip yanl düzelttirmesi yolu açlmaktadr. 

6) Komisyonlarn Bakanlk Divannda Bakann ve bir kâtip üyenin iktidar partisinden seçilmesi ancak Bakanvekillii ile bir kâtip üyeliin muhalefete braklmas önerilmektedir. Böylece Komisyon yönetiminde yumuak bir “iç denetim” mekanizmas kurulmaktadr. Bu düzenlemenin, muhalefetin de önerilerinin görüülmesine olanak salamas umulmaktadr.

7) Komisyonlarda “raportörlük” tekrar ve aktif bir rol verilerek yaama geçirilmektedir. Öneri, o konunun uzman kim ise raportörlüün ona verilmesini ve Genel Kurul’da raporunu bizzat savunmasn salayacak ekildedir.

8) Komisyonlarn etkinliini artrmak amacyla, “sözlü soru”larn sadece Genel Kurulda yantlanmasna imkân veren bugünkü çtüzük hükmü yerine,  Komisyonda da yantlama yolu açlmaktadr.

9) Komisyonlarn etkinliini artracak öteki öneri, Komisyonda ele alnan her önerinin öncelikle “Anayasaya aykr olup olmad yönünden irdelenmesini” emretmektedir.

10) Komisyonlar yönünden getirilen bir baka yenilik görüülen konuyla ilgili Komisyon Raporunda, hangi önerinin hangi gerekçeyle kabul veya ret edildiinin açk bir gerekçeyle yazlmas zorunluluudur.

11) Genel Kurulun çalma saatleri 15.00’den 14.00’e alnarak TBMM’nin bir haftada en az üç saat fazla çalmas salanmakta, ayrca gündemdeki konular görüülmeden birleimin kapatlamayaca hükme balanmaktadr.

12) TBMM Bakan gibi Bakanvekillerinin de “üyesi bulunduklar siyasi partinin etkinliklerine katlamayacaklar” vurgulanmaktadr.

13) TBMM çalmalarnda effafl en üst düzeye çkarabilmek için, TBMM’nin hemen hemen tüm ilemlerini (kesin ve taslak gündemleri,  yasa tasarlarn ve tekliflerini, verilen deiiklik önergelerini, soru önergelerini ve onlara verilen yantlar, raporlar) açklayan bir “Meclis Resmi Bülteni”nin yaymlanmas emredilmektedir.

14) TBMM’nin “denetleme” ilevini etkin hale getirmek amacyla, birleimin açk olduu her gün, Bakanlk Divannn sunularn izleyen 45 dakikann “sözlü soru ve yantlara” ayrlmas zorunlu klnmaktadr.

15) 2011 tarihli çtüzük Deiiklii Teklifinde de “Acele Soru” adyla ileri sürülen “Acil Soru” kurumu getirilmektedir. Acil Soru görümeleri her Çaramba günü saat 15’te balayp 15.30’da bitecektir. Bir sorunun “Acil Soru” saylmas için ilgili bakana yöneltilecek en çok 50 kelimelik tek sorunun, o Çaramba Saat 15’den en geç 48 saat önce TBMM Bakanlna verilmesi zorunludur.

16) Sözlü sorularn halen yapld gibi, toplu halde ve ilgili bakann istedii zaman yantlanmas usulü terk edilmekte, 1876’dan itibaren tam 120 yl boyunca uyguland gibi “her soru ayr bir görüme konusudur” ilkesi geri getirilmektedir. 

17) Sözlü soru görümelerini bir veya birkaç milletvekiline ait önergelerin doldurmasn önlemek için bir milletvekilinin ayn birleimde sadece bir soru önergesinin görüülecei hükmü getirilmektedir.

18) Bir sözlü soru önergesinin sras geldii halde ayn bakan tarafndan iki birleimde de yantlanmamas halinde TBMM Bakannn ilgili Bakana, “TBMM’nin denetim ilevinin aksamasndan duyduu üzüntüyü” ifade eden bir mektup yazmas ve bu mektubun Meclis Resmi Bülteninde yaymlanmas hükme balanmaktadr. 

19) Yazl sorularn zamannda yantlanmamas durumunda “Sözlü Soru”ya dönümesi ve ilk birleimde yantlanmas kural getirilmektedir.

20) Meclisin tatile girdii aylarda verilen Yazl Soru önergelerinin ileme konmasn yeni yasama ylnn balad tarihe (1 Ekime) kadar geciktiren uygulamaya son verilmektedir. 

21) TBMM’nin “denetleme” ilevine, belli bir konuda Meclis Aratrmas yaplmas amacyla verilen önergenin gündeme alnmasna gerek olup olmad konusundaki görümesi sonunda: 

a) stemin kabulü; 

b) stemin reddi klarna ek olarak 

c) O konuda hükümet adna ilgili bakanln TBMM’ne bir defaya mahsus olmak üzere veya periyodik olarak rapor sunmasna karar verilmesi suretiyle “bilgi edinme” yolu eklenmektedir.

22) Genel Kurul görümelerinde milletvekillerinin kendilerini ifade etmelerine imkân verilmekte örnein konu görüüldüü srada Bakanlk Divanna bavurup söz istemesinin ve konumasnn önündeki engeller kaldrlmaktadr. Öte yandan konumacnn konu dna çkmas durumunda Bakan tarafndan sözünün kesilmesini isteyen bir “amir hüküm” getirilmektedir.  

23) TBMM Genel Kurul görümelerinin bir “monologlar” dizisi düzeninden gerçek bir “müzakere”  düzenine kavumas için, -kural olarak- iki kii aleyhinde, iki kii üzerinde, iki kii de lehinde konuma yapmadan ve –istem halinde- grubu olmayan bir milletvekili konumadan “görümelerin yeterlii” yönündeki önergelerin ileme konulamayaca hükme balanmaktadr.

24) Görümelerde genel kural olarak, hükümet, siyasi parti gruplar ve komisyon sözcüsünün 20’er dakika, ahs adna konuan milletvekillerinin onar dakika konuabilecekleri ifade edilmektedir. Maddeler üzerindeki konumalar beer dakika ile snrl tutulmaktadr.

25) Anayasann belirledii Bütçe, Gensoru, Güven stemi, Genel Görüme gibi konularn görümesi “Özel Gündem”li birleimlere alnmakta, bu görümelerde genel kurala göre daha uzun konuma süreleri uygulanmaktadr.

26) Meclis Soruturmas istemlerinin görüülmesinde “grup karar” alnmas, grup adna konuma yaplmas yasaklanmakta, sonucun “gizli oy”la belirlenecei belirtilmektedir.

27) TBMM adna yaynlanan “Ortak Bildiri”nin kurallar (bir bildiriye ne zaman Ortak Bildiri denebilecei) açkla kavuturulmaktadr.

28) TBMM Genel Kurul görümelerinin halen en çok eletirilen bölümlerinin banda gelen “Gündem D” konumalar, uygulamadan kaldrlmaktadr.

29) Yasa yapma tekniine taban tabana zt olduu bilinen “Torba Kanun” uygulamasna son verilmektedir.

30) Halen Genel Kurulun çalmalarna balamas için üye saysnn en az üçte birinin hazr bulunmasn art koan  kural, “karar yeter says” olarak gören anlaya karn “üye tam saysnn en az dörtte birinin oturumda hazr bulunmasn” yeterli sayan kural geçerli klan düzenleme getirilmektedir.

31) Bütçe kanun tasarlarnn Genel Kurulda görüülmesiyle ilgili uygulama, konunun önemine ve “parlamento” geleneklerine uygun (her bütçe ayr bir görüme konusudur ilkesini yaama sokan) kurallara balanmaktadr.

32) “Temel Kanun” kavram korunmakta ancak bu imkânn  “kötüye kullanmn” önleyecek koullar getirilmektedir.

33) Tüm yukardakilerden ayr olarak, 2011 tarihli çtüzük Deiiklii Teklifinde olduu gibi bir “Parlamento Etik Kurulu” bir de “Parlamento Akademisi” kurulmas önerilmektedir.

 

MADDE GEREKÇELER

 

Yasama dönemi, yasama yl, birleim, oturum

Madde 1- Yürürlükteki çtüzüün birinci maddesi esas alnmakta ancak ifade zaaflar giderilerek tanmlar ve amaç net bir ekilde ifade edilmektedir.

Üye tamsays

Madde 2- Yürürlükteki çtüzüün ikinci maddesi esas alnmakta ancak ifade zaaflar giderilerek tanmlar ve amaç net bir ekilde ifade edilmektedir.

lk toplant ve ant içme

Madde 3- Yürürlükteki çtüzüün üçüncü maddesi esas alnmakta ancak ifade zaaflar giderilerek tanmlar ve amaç net bir ekilde ifade edilmektedir.

Yasama ylnn balamas

Madde 4- Cumhurbakannn Meclisi aç konumas ardndan, yeni yasama ylnn açl ve bu yldan beklentilerini ifade etmeleri kouluyla siyasi parti gruplarna onar dakikay amamak üzere görülerini açklama olana verecek ekilde yürürlükteki madde deitirilmektedir.

Ara verme

Madde 5- Yürürlükteki çtüzükte “ara verme” ile “tatil” tanmlar (farkl kelimelerle ifade edilmekle birlikte) ayndr. Bu zaaf gidermek için “ara verme”nin “çalmalarn 15 günü geçmemek üzere ertelenmesi” anlamna geldii belirtilmektedir.  

Tatil

Madde 6- “Tatil” kavramnn, TBMM’nin çalmalarna “tatil” kayd koyarak ara vermesi anlamna geldii ifade edilmekte ve “TBMM’nin bir yasama ylnda en çok üç ay tatil yapabilecei” hükmü korunmaktadr.

Ara verme veya tatilde toplant  

Madde 7- Yürürlükteki çtüzüün “ara verme veya tatilde toplant” ile ilgili yedinci maddesi esas itibariyle korunmakta, maddeye “tatil” kavramnn, TBMM’nin denetleme ilevini de tatile sokma sonucu vermeyeceini belirten (yürürlükteki çtüzüün 183’üncü maddesinin yanl yorumundan doan ikâyetleri gideren) bir fkra eklenmektedir. 

Ara balk-  Yürürlükteki çtüzüün “KNC KISIM” ana bal altndaki “Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kuruluu” ifadesi TBMM’nin her dönem yeniden kurulmad, 23 Nisan 1920 tarihinin tek “kurulu tarihi” olduu dikkate alnarak deitirilmekte onun yerine “Yasama Döneminin Balamas” ifadesi konulmaktadr.

KNC BÖLÜM 

 

       Yasama Döneminin Balamas 

 

Geçici Bakanlk Divan

Madde 8- Yasama döneminin banda kurulan “Geçici Bakanlk Divan”nda TBMM’nin en genç 6 milletvekiline “Kâtip üye”lik verilirken onlar izleyen iki genç üyenin de geçici olarak “dare Amiri” görevi üstlenmeleri böylece Geçici Bakanlk Divannn da eksiksiz olmas salanmaktadr.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Bakannn seçimi ve görev süresi

Madde 9- Yürürlükteki çtüzüün onuncu maddesi esas alnmakta ancak kurallar daha net ifade edilmekte örnein “(adaylar) milletvekili genel seçimlerinden sonra, Meclisin topland günden itibaren (…) be gün içinde  Bakanlk Divanna bildirilir” yerine “(adaylarn) yeni yasama döneminin balad günden itibaren üç gün içinde” Bakanlk Divanna bildirilmesi gerektii ifade edilmektedir.

Bakanlk Divannn kuruluu

Madde 10- çtüzüün, Bakanlk Divannn kuruluuna ilikin dokuzuncu onbirinci ve onüçüncü maddeleri hükümleri  esas itibariyle korunmakta ancak ifadelerin yeri yasa yapma tekniine uygun olarak deitirilmektedir.

Siyasi Parti Gruplarnn Bakanlk Divannda temsili  

Madde 11- çtüzüün, Parti Gruplarnn Bakanlk Divannda temsiline ilikin onbirinci maddesi hükümleri  esas itibariyle korunmakta, maddede kâtip üyelerle idare amirlerinin görev alanlar dalmn belirleme yetkisi Genel Kuruldan alnarak Danma Kuruluna sormas kouluyla TBMM Bakanna verilmektedir.

 

Bakanlk Divannda boalma

Madde 12- çtüzüün “Bakanlk Divannda boalma”y düzenleyen 12’nci maddesi hükmü esas itibariyle korunmaktadr.

Bakanlk Divannn görevleri

Madde 13- Bakanlk Divannn görevlerine ilikin çtüzük maddesinde bunlarn hukuki dayanaklar arasnda unutulmu olan “Anayasa”, yeni maddeye konulmaktadr.

Bakann görevleri  

Madde 14- Bakann görevlerine ilikin yürürlükteki hükme ; 

a) “Türkiye Büyük Millet Meclisinin manevi ahsiyetini, hak ve hukukunu korumak” hükmü eklenmekte; 

b) Bu öneride çok ilev sahibi bir yapya dönütürülen Danma Kurulunun anlamazlk nedeniyle kilitlenmesi halinde doacak sorunun çözülebilmesi için “Danma Kurulunda uzlama salanamamas halinde onun yerine karar verme yetkisi tannmakta;

c) Süresinde cevaplandrlmayan yazl soru önergelerinin cevaplandrlmas için ilgili bakan yazyla uyarmak görevi verilmekte

d) Cumhurbakanna vekâlet ettii sürece “Bakanlk” yetkilerini kullanamayaca belirtilmektedir.

Bakanvekillerinin görevleri

Madde 15- çtüzüün, Bakanvekillerinin görevlerini sayan 15’inci maddesi, 2010 tarihli “çtüzük Uzla Komisyonu”nun önerisindeki 15’inci maddenin aktarlmas suretiyle deitirilmektedir.  Böylece görev alan belirli hale getirilmekte ayrca TBMM Bakan için konulan “parti faaliyetine katlma yasa”, Bakanvekilleri için de geçerli klnmaktadr.

Kâtip üyelerin görevleri  

Madde 16- Kâtip üyelerin görevlerine ilikin çtüzük hükmü aynen korunmaktadr.

dare amirlerinin görevleri  

Madde 17- dare Amirlerinin görevlerine ilikin çtüzük hükmü esas itibariyle bu öneriye aktarlmaktadr.

Siyasî parti gruplarnn kuruluu

Madde 18- Siyasi Parti Gruplarnn kuruluuna ilikin çtüzük hükmü korunmakta, buna partilerin grup toplantlarnn “ilgili parti tüzüünün veya Grup ç Yönetmeliinin belirledii kiiler dnda herkese kapal” olaca hükmü  eklenmektedir. Bu önerinin getirilmesinin amac, her hafta Sal günü halka (daha dorusu o partinin taraftarlarna) açk toplantlarn nitelii, yaps ve atmosferi gerei parti liderlerinin birbirinden sert konumalarla siyasi havay her gün biraz daha germelerini önlemektir. kinci amaç TBMM binasn bir siyasi parti konumuna girmekten alkoymak ayrca siyasi yaamn salnn bozulmasn engellemektir. 

Danma Kurulu

Madde 19- Danma Kurulu Anayasamzda bulunmayan ancak 1973 ylndan beri parlamento yaammzda önemli bir yeri olan organdr. Parlamentonun salkl ekilde ilemesine uzun yllar ciddi katkda bulunan Danma Kurulu çtüzükte yaplan 1996 tarihli deiiklie konan bir hükümle, TBMM Genel Kurul çalmalarn ilevsiz, anlamsz ve sonuçsuz konumalarla yörüngesinden ve amacndan saptrmtr. Konan hüküm, “Danma Kurulunda bir konuda karara varamazsa”, Meclis Bakannn veya siyasi parti gruplarnn kendi önerilerini ayr ayr Meclis Genel Kuruluna sunmalarna imkân vermektedir.  Bu istemler gündemin hemen balarnda yer almakta, böylece TBMM Genel Kurulu, kendi normal gündemine geçemeden bloke edilmektedir. Örnein üç aratrma önergesi, asgari otuzar, (pratikte krkar) dakika süren ve çou kez kimsenin ilgisini çekmeyen konumalara yol açmakta ve bu yüzden Genel Kurul uzun süre (bazen 3 bazen 4 saat süreyle) kendi gündemini görüme imkân bulamamaktadr.  te bu mülahazalarla çtüzüün Danma Kurulu ile ilgili maddesi yeni batan düzenlenmekte, öncelikle “anlama olmazsa Genel Kurula tama” hükmü kaldrlmaktadr.   Onun yerine Danma Kurulunun temel görevinin “siyasi parti gruplar arasndaki diyalou gelitirmek ve TBMM’nin yasama ve denetleme ilevlerini etkin ve dengeli bir ekilde yerine getirmesini salayacak çözümler üretmek” olduu belirtilmektedir. Bu balamda:

a) Danma Kurulu üyelerinden biri katlmasa da toplantnn yaplabilecei ve katlanlardan biri muhalefet etse de karar alabilecei hükmü getirilmektedir. Böylece bir partinin Danma Kurulunu bloke etmesi ihtimali önlenmektedir.

b) Danma Kurulunun buna ramen bir konuda karar alamamas halinde, karar yetkisi doruca TBMM Bakanna geçmektedir.

c) Buna karn Kurul, uyumlu bir ekilde çalmas ve “oybirlii ile” karar almas durumunda Genel Kurul ve Komisyon gündemlerinin srasn deitirme yetkisiyle donatlmaktadr.

Danma Kuruluna, çtüzüün dier maddelerindeki hükümlerle, TBMM’nin gündemini belirleme, çalma düzenini salkl biçimde kurma gibi görevler verilmektedir.

 

          ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

 

Komisyonlar 

Komisyonlarn kuruluu

Madde 20- Komisyonlarn göreve bir an önce balayabilmesi için ilk toplantya kaç üye katlrsa katlsn toplantnn resmen balayaca hükme balanmakta, ancak Komisyon Bakanlk Divan seçimi yaplabilmesi için toplantda en az üye tam saysnn salt çounluu says kadar üyenin hazr bulunmas art koulmaktadr.   

Komisyon türleri 

Madde 21- TBMM’de üç tür komisyon kurulabilecei hükme balanmaktadr. Birinci tür, “daimi ihtisas komisyonlar”dr. Bunlar Anayasa, kanunlar veya çtüzükte saylan komisyonlardr. kinci tür “Geçici Komisyonlar”dr. Bunlar da “Karma Komisyon”, “Meclis Aratrmas” ve “Meclis Soruturmas” komisyonlardr.  Hangi hallerde nasl kurulacaklar Anayasada, Kanunlarda ve çtüzükte yazldr.   Üçüncü tür, TBMM Bakannn teklifi üzerine Danma Kurulunun kararna dayanlarak kurulan ve uzmanlardan oluan Özel Komisyondur. 

Daimi htisas Komisyonlar

Madde 22- Daimi ihtisas komisyonlar saylmaktadr. Burada 23 komisyonun ad vardr.  Öneri yürürlükteki çtüzüün “esas komisyon, talii komisyon” ayrmn kabul etmedii, komisyonlar arasnda hiyerarik bir farkllk görmedii için düzenleme, komisyon isimlerini alfabetik sralama ile sunmaktadr.

Parti gruplarnn komisyonlarda temsili

Madde 23-  Maddenin yeni ekliyle, komisyon üyeliklerinin parti gruplar ve “grubu olmayan milletvekilleri” arasnda dalm –yürürlükteki içtüzüün temel yaklamn korumakla birlikte- yeniden düzenlenmektedir.  Deiiklik Komisyon üyelikleri seçiminde Danma Kurulunu söz sahibi etmekten ibarettir. 

Komisyon üyeliklerinde boalma

Madde 24- Komisyon üyeliklerinde boalma olursa izlenecek usulü göstermektedir. Maddedeki düzenleme yürürlükteki içtüzüün 22’nci maddesiyle uyumludur.

Komisyonlara havale

Madde 25- Madde, kanun tasar ve tekliflerinin TBMM Bakan tarafndan komisyonlara havale ileminde deiiklik yapmakta, “esas komisyon”, “talii komisyon” ayrmn kaldrmaktadr. Böylece bir yandan komisyonlar arasnda ad konmadan var saylan “hiyerariye” son verilmekte öte yandan, Bakann TBMM’de görüülmesi istenen tasar ve teklifleri ve bunlarn akn daha yakndan izlemesindeki yarar güçlendirilmektedir.  Bununla birlikte “komisyona havale” ileminde keyfi uygulamaya frsat brakmamak için, hangi tasar ve teklifin nereye havale edildiinin Meclis Resmi Bülteninden kolayca izlenmesi ve bir haftalk süre içinde itiraz yoluyla yanln düzeltilmesi salanmaktadr.

Bakann bir konunun birkaç komisyonda ayr ayr görüülmesine ihtiyaç duymas halinde, Genel Kurul görümelerinde raporu esas alnacak komisyonu “nihai (son) komisyon” olarak belirleme yetkisi vardr.

Komisyon Bakanlk Divan

Madde 26- Komisyonlarn bakanlk divannda, parlamenter geleneklere uygun olarak iktidar partisine mensup milletvekillerinin Bakan olmas, bir kâtip üyenin iktidar partisinden seçilmesi kural korunmakta ancak komisyona gelen konularn gecikmeksizin ele alnmasn temin edecek yumuak bir iç denetim mekanizmas oluturmak amacyla, Bakanvekillii ile ikinci kâtip üyeliin muhalefete braklmas önerilmektedir.

Madde ayrca, TBMM’nin eski çtüzüklerinde ve yllar süren uygulamalarnda görülen “Raportörlüe” (Mazbata Muharrirliine) tekrar hak ettii önemi iade eden bir düzenleme yapmaktadr. Böylece ele alnan konuya en fazla vakf olan üyenin o konunun raportörlüüne seçilmesi, yasa yapma sürecinin o aamadaki sorumluluunu raportörün daha fazla üstlenmesi ve gerektiine Komisyon adna konuyu Genel Kurulda bizzat savunmas olana verilmektedir. Bu suretle görüülen konunun iyi tartlarak olgunlatrlmas ve yasann öngörüden yoksun hükümlerden, dil (Türkçe) yanl veya zaaf ile malûl ifadelerden kurtulmas amaçlanmaktadr. 

Maddenin dier hükümleri çtüzüün 22’nci maddesi paralelindedir.

 

Komisyon gündemi, toplant yeri ve çars, karar yeter says

Madde 27- Komisyonlarn toplantya çarlmasna ilikin yürürlükteki kural yetkiyi sadece Komisyon Bakanlarna brakt halde, baz komisyonlarda görülen gereksiz i ylmalarn önleyebilmek için öneri, bu yetkiyi TBMM Bakanna da vermektedir.

Madde ayrca “komisyonun kendi gündemine egemen olduunu” vurgulamakta, Komisyon görümelerinin aynen Genel Kurul’da olduu gibi “Taslak Gündem” ve “Kesin Gündem” esasna balanmasn önermektedir.  

Maddenin getirdii yeniliklerden biri, komisyon görümelerinde genellikle karlalan, “bakan öyle formüle ettiyse, itiraz etmeyelim, komisyon o ekilde karar vermi saylsn” anlaynn (ve uygulamasnn) terk edilmesini amaçlayan hükümdür. Bu hüküm komisyondaki son oylamann “açk oy”la yaplmasn, böylece üye milletvekilinin oyu ile vicdani kanaati arasnda doabilecek ztln önlenmesini  amaçlamaktadr.

Komisyon toplantlarna katlma

Madde 28- Her milletvekilinin “kapal” yaplmayan ihtisas komisyonlar toplantlarna katlabileceini, konuabileceini ancak öneri ve oy veremeyeceini ifade eden çtüzük hükmü esas itibariyle korunmakta ancak Soruturma, Aratrma komisyonlaryla “Özel” komisyon çalmalarna girme hakkna o komisyon tarafndan snrlama getirilebilecei hükme balanmaktadr.

Madde ayrca medya mensuplarnn ihtisas komisyonlarna girme hakkn düzenlemektedir.

Komisyonlara devam

Madde 29- Komisyon üyelerinin toplantlara katlmn zorunlu sayan hüküm esas itibariyle korunmaktadr.

 

Komisyonlarda kapal oturum

Madde 30- Kapal yaplan komisyon toplantlaryla ilgili mevcut çtüzük hükmü esas itibariyle korunmaktadr.

Komisyon tutanaklar

Madde 31- Adalet ve Kalknma Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ile Bar ve Demokrasi Partisi temsilcileri tarafndan hazrlanarak TBMM Bakanlna sunulan 11 Nisan 2011 tarih ve 2/901 Esas No’lu “TBMM çtüzüü Teklifi”nin (bundan böyle 2011 tarihli çtüzük Teklifi diye adlandrlacaktr)  30’uncu maddesinde de önerildii gibi, bütün Komisyonlarda,  görümelerin “ses kayt cihaz” ile kayda alnmas önerilmekte ancak Komisyon karar verirse görümelerde tam tutanak tutulmas gerektii hükme balanmaktadr. Maddenin dier hükümleri yürürlükteki çtüzükle uyumludur.

Komisyonlarn yetkisi

Madde 32- Komisyonlarn etkinlii ve yetkisi 2011 tarihli çtüzük teklifinde de önerildii gibi, yürürlükteki çtüzüe göre artrlmaktadr. Örnein komisyonun ele ald her tasar veya yasa teklifinin her eyden önce “Anayasann ruhuna ve metnine aykr olup olmadn irdelemesi” ve vard sonucu gerekçesiyle birlikte raporuna kaydetmesi zorunlu klnmaktadr.  

2011 tarihli çtüzük teklifinde olduu gibi, görüülen konuyla ilgisi olmayan kanunlarda deiiklik isteyen önergelerin ileme konulmas yasaklanmakta böylece yasama sürprizlerine frsat verilmemesi amaçlanmaktadr. 

Buna karlk komisyonun üçte iki çounlukla karar vermesi halinde görüülen konuya ilikin kanunun baka bir veya birkaç maddesinin deitirilmesine kap açlmaktadr.

Yürürlükteki çtüzükte sadece Soruturma Komisyonlarnn yetkisi içindeymi gibi ifade edilen “alt komisyon” kurma yetkisi açk bir ekilde tüm komisyonlara tannmaktadr.

Komisyonlarn sadece “bakanlklarla” yazma hakk olduu anlamna gelen yürürlükteki hükmün alan geniletilmekte tüm kamu kurum ve kurulularyla dorudan yazma yetkisi tannmaktadr.

Komisyonlarda görüme

Madde 33- Komisyonlardaki görümelerin, ilgi duyanlarn konuyu yeterince incelemesine imkân verildikten sonra yaplmas, varlacak sonucun isabeti yönünden hem gerekli hem de önemlidir. O nedenle bu içtüzük önerisinde, TBMM Bakanlna sunulan tüm kanun tasars, kanun teklifi, yazl veya sözlü soru önergesi, Aratrma, Soruturma önergeleri ile gensoru istemleri dahil hemen her türlü konuyla ilgili bilginin TBMM Bakanl tarafndan Meclis Resmi Bülteninde gecikmeden yaymlanmas, böylece söz konusu bülteni izleyen milletvekilinin ne olup bittiini kolayca örenmesi, ilgi duyduu konularda hemen devreye girip katk koymas bir temel yaklam olarak benimsenmitir.  Nitekim madde, bir kanun tasarsnn ilgili komisyona havale edildii, kanun teklifinin de komisyon Taslak Gündemine alnd tarihten görüme gününden iki gün öncesine kadar olan süre içinde önerilerini yazp Komisyon Bakanlna sunmasna olanak verecek ekilde düzenlenmi bulunmaktadr.  Görümeler baladktan sonra da üç milletvekilinin müterek imzayla verecekleri önerge ileme konulmaktadr. 

Madde ayrca, komisyona sunulmu bir tasar veya teklif üzerinde yeterince tartma yaplmadan görümelerin yeterliine ilikin önergenin oya sunulmasn önlemekte, böylece demokratik bir tartma ortamnn korunmasn güvenceye almaktadr.

Keza komisyonda görüülen bir konuda ilgili bakann veya söz alan milletvekilinin en az 10 dakika konuma hakk bulunduunu belirterek demokrasinin temel ögesi olan “enine boyuna tartma” ortamn korumaya itina etmektedir.

Komisyonlarda görüme süresi

Madde 34- Madde, uzun yllardan beri saysz örnei olan ve saysz defa ikâyete yol açan bir soruna son vermeyi amaçlamaktadr. Gerçekten TBMM’ne takdim edilen ancak Komisyonda bile görüülmesine sra gelmeden kadük olan saylamayacak kadar çok yasa tasars ve yasa önerisi vardr. Bir bakma bu sonuç parlamenter sistemin kaçnlmazlarndandr. Çünkü her ülke parlamentosunda bu durumla karlalr. Ancak amaç “kadük olan” tasar veya yasa önerisi  saysn en aza indirmektir. Bu da Komisyonlarn kendilerine sunulan konuyu belli bir sürede incelemesi; komisyon ileyiinin sadece Bakann “takdirine” braklmamas sayesinde gerçekleebilir.  Aslnda bu amaca dönük düzenleme, yürürlükteki içtüzükte de vardr. Üstelik yürürlükteki içtüzük süreyi 45 gün olarak belirlemektedir.  Ancak bu öneride, kurallar beklendii ekilde uygulama alanna girerse, iki aylk sürenin daha gerçekçi olaca esas alnmaktadr.

Komisyon raporlar

Madde 35- Komisyon raporlarnn yasa uygulayclarna k tutmak gibi bir önemi olduu genellikle bilinir. Bunun bir nedeni de komisyon raporlarnn, yaplan düzenlemenin dayand mant yanstmas, içerik younluu ve tutarll ile bir “referans metin” düzeyine ulaabilmesidir. O nedenle raporun “Bakan” veya “o i için seçilen raportör” tarafndan yazlmas önerilmektedir. Ayrca, “ayn konuda birden fazla öneri varsa bunlardan hangisinin hangi gerekçeyle reddedildii” gibi hususlarn raporda ifade edilmesi kural getirilmektedir. Tüm bunlar, o konuyla ilgili en ehil üyenin raportörlüe getirilmesi raporun kim tarafndan kaleme alndnn bilinmesi, ayrca raportörün konuyu Genel Kurul görümelerinde komisyon adna savunmasyla salanabilir. Madde yürürlükteki baz kurallar korumakla birlikte bu yenilikleri getirmektedir.

Komisyonlarda yeniden görüme

Madde 36- Komisyonda ele alnan bir konunun tekrar görüülmesinin hangi koullara bal olduu hususu düzenlenmektedir.

Eski raporlarn benimsenmesi

Madde 37- Üyelik seçimi yenilenen komisyonun ayn konuda daha önce verilmi raporu varsa izlenecek yol düzenlenmektedir.

Eski raporlarn benimsenmesi

Madde 38- Genel Kuruldaki görümelerde Komisyonun Bakan veya görevlendirecei Bakanlk Divan üyeleri ile raportör  veya raportörler tarafndan temsil edilecei hükme balanmaktadr. Konuyla ilgili dier kurallar yürürlükteki içtüzükte ve 2011 tarihli çtüzük teklifinde de vardr.

Komisyon toplantlarnn düzeni

Madde 39- Komisyon toplantlarnda ahsiyat yapan, düzen bozan üye hakknda Komisyon Bakannn ve TBMM Bakannn yapaca ilem hükme balanmaktadr. Maddenin getirdii yenilie göre TBMM Bakan yapt ilemi Genel Kurulun bilgisine sunmakla yükümlüdür.

Komisyon faaliyetleri raporu

Madde 40- Komisyonlarn bir yasama yl boyunca yaptklar çalmalarn TBMM Bakanl tarafndan Meclis Resmî Bülteninde yaymlanmas suretiyle hangi komisyonun ne kadar faal olduunun kamuoyunca da örenilmesi amaçlanmaktadr.

Arive verilecek komisyon dosyalar

Madde 41- Ele alnan ve tüm ilemleri tamamlanan konularla ilgili belgelerin arive devri düzenlenmektedir.

Bütçe, Kesinhesap ve Faaliyet Raporlarnn sunuluu ve komisyonlarda görüülmesi

Madde 42- Merkezi Yönetim Bütçe ve Kesinhesap kanun tasarlarnn TBMM’de tabi olduu prosedür, Anayasann 1961- 162- 163 ve 164’üncü maddeleriyle 2011 tarihli çtüzük teklifindeki öneri dorultusunda düzenlenmektedir.

                      DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

 

Genel Kurul Çalmalar 

Toplant gün ve saatleri

Madde 43- TBMM Genel Kurulunun çalma günleri hakknda yürürlükteki içtüzük hükümleri  tekrarlanrken çalma saatleri 15.00-19.00 yerine 14.00-19.00 olarak deitirilmekte,  ayrca yürürlükteki içtüzükte bulunmayan “o günkü iler bitmeden birleimin kapatlamayaca” kural getirilmektedir.  

Toplantnn yönetimi ve kyafet

Madde 44- Meclis Bakanlk Divan üyeleri ile milletvekillerinin uymalar beklenen kyafet kurallar kamuoyumuzun duyarlk gösterdii konulardan biridir. Uygulamada gelenekler (teamüller) korunmu olmakla birlikte bu düzenlemede konu teamüllerden kurallara aktarlmaktadr. 

Yoklama

Madde 45- Genel Kuruldaki yoklama uygulamas, deien koullara göre düzenlenmektedir.

Bakan ve Bakanvekillerinin tarafszl

Madde 46- Madde ile TBMM Bakan ve Bakanvekillerinin “tarafszl” güçlendirilmekte, aynen Bakan gibi Bakanvekillerinin de “üyesi bulunduu siyasi partinin veya parti grubunun faaliyetlerine katlamayaca” ifade edilmektedir. Kalan kurallar yürürlükteki içtüzükte de vardr.

Hükümetin temsili  

Madde 47-  Maddedeki yenilik Genel Kurul çalmalarnn bandan sonuna kadar Babakan, bir bakan veya hükümeti temsilen bir üst düzey kamu görevlisinin hazr bulunmas koulunun açkla kavuturulmasdr. Maddeye göre bu temsil görevi Bakan Yardmcs, Müstear veya Müstear Yardmcs düzeyindeki kamu görevlisi tarafndan üstlenilebilecektir.

Geçen tutanak hakknda konuma

Madde 48- Geçen birleim tutananda yer alan kendisine ait bir beyann düzeltilmesi amacyla söz isteyen bakan veya milletvekiline söz verilmesini düzenlemektedir.

Raporlarn okunmamas

Madde 49- Komisyon Raporlarnn Genel Kurulda okutulmasna gerek olmad ancak hangi tarihli Meclis Resmi Bülteninde bunlarn yaymland hakknda Bakan tarafndan Genel Kurula bilgi verilmesi gerektii hükme balanmaktadr.

Gündem

Madde 50- TBMM çalmalarnn temel kurumu olan “Gündem” bu maddede düzenlenmektedir. Düzenlemeye göre gündem düzenlemedeki temel kurallar:

Konunun Bakanla geli sras,

Anayasa ve çtüzüün koyduu zorunluklarn ve dier kurallarn göz önünde tutulmas,

Danma Kurulu tarafndan düzenlenmesidir.

Yukardaki kaytlar dikkate alnarak gündem sralamasnda TBMM’nin “denetleme” ilevini etkin hale getirmeyi amaçlayan düzenleme yaplmaktadr. Örnein 1927-1973 arasnda (hatta 1876 1920 arasnda da) korunan “sözlü sorulara öncelik verme ve her birini bamsz konu olarak görüme” kural tekrar yaama geçirilmektedir. 

Aslnda bir Parlamentoya, gerçek bir “parlamento” özellii ve kimlii kazandran temel unsurlardan biri, onun “denetim” ilevinin etkin ekilde kullanlmasdr. 

Denetimin gündem sralamasndaki yeri ilk defa 1973 çtüzük deiikliinde (Bakanln sunularndan sonraki yeri olan) “ikinci”likten “altnc”la (Madde 60) indirilmitir. 

Buna ramen o düzenleme srasnda hiç deilse her sözlü soru önergesinin bamsz bir görüme konusu olduu ilkesi (Madde 94) korunmutur. Oysa çtüzükte yaplan 1996 tarihli deiiklik “sözlü soru” kurumunu tannmaz ve ilevsiz hale getirmitir. Çünkü her önergenin bamsz bir görüme konusu olmas ilkesi (balangc 1876’dan alrsak tam 123 yl uygulanan ilke) çöpe atlm, bunun yerine ilgili bakann sözlü sorular cannn istedii tarihte, üstelik hangilerini uygun görüyorsa seçip onlar gündeme getirerek yantlama, ayrca kaçn cevaplandrmak istiyorsa (bazen 25, bazen 30) bu cevaplar alt alta okuyup kürsüden inme hakk verilmitir. 

Ayrca “sözlü soru metninin genel kurulda okunmas”  zorunluluu da olmad için kürsüye gelen bakan eer neden söz ettiini açklamazsa, verdii yantn ne hakknda olduunu dahi anlamak mümkün deildir.

Yürürlükteki çtüzükte, Bakann bir soruyu yantlad oturumda önerge sahibi milletvekilinin de bulunmas koulu kaldrld gibi, soru önergesi sahibi orada hazr bulunsa bile bakann yanln düzeltme, eksiini tamamlama ans yoktur. Çünkü bu amaçla söz istese bile Bakann bu istei yerine getirmesi zorunlu deildir. 

Yukardaki kstlayc kurallarn getirilmesine “çok sayda soru önergesinin gündemi gereksiz yere igal etmesini önlemek” düüncesinin yol açt bellidir. Oysa bu önlemin ie yaramadnn göstergesi 24’üncü Dönem 70’inci Birleim (26 ubat 2013 tarihli birleim) gündemidir. Bu gündemde tam 2138 sözlü soru önergesinin “cevaplandrlmay bekledii” kaytldr.  

Getirilen öneri tüm bu sakncalar gidermeyi amaçlamaktadr. Bu nedenle “sözlü soru”larn gündemdeki yeri “özel gündemde yer alan konular” ile (varsa) “gensoru” talebinden hemen sonra gelmektedir. Ayrca her birleimin banda sözlü sorulara 45 dakika ayrlmas (Çaramba birleimlerinde sözlü sorularn yerini 30 dakika süreli “Acil Soru” almaktadr) zorunlu klnmaktadr.

Önerinin getirdii yeniliklerden biri (1973 tarihli çtüzük deiiklii ile yaama giren ve 1996’ya kadar uygulanan) “ayn milletvekilinin bir birleimde tek soru önergesinin yantlanabilecei” ilkesini tekrar yaama geçirmesidir. Bu ilke “denetleme” hak ve yetkisinin öz denetimden yoksun bir anlayla kullanlmasn önlemektedir.

Gündemin belirlenmesi

Madde 51- Gündemin belirlenmesi konusunda maddenin getirdii ilkeler unlardr:

Taslak Gündem ve Kesin Gündem kavramlarnn Parlamento yaamna girmesi böylece TBMM Genel Kurulunun iki aylk çalma takviminin öngörülebilir olmas, 

Taslak Gündem ile Kesin Gündem’de yer alacak “denetim d” konulardan bete birinin muhalefet kanadndan gelen tekliflerden olumas,

Taslak  Gündemi  ve  Kesin Gündemi belirleme yetkisinin Danma Kuruluna ait olmas,

Hükümetin ve siyasi parti gruplarnn kendi önceliklerini Danma Kuruluna bildirmesi sonucu, Meclis çalmalarnn günün ihtiyacyla uyumlu ekilde yürütülmesi,

Gündem belirleme sürecinin effaflatrlmas, 

Danma Kurulunun uzlaamad (karar alamad) durumlarda onun yetkisini TBMM Bakannn kullanmas,

Kesin Gündemde deiiklik yapma ihtiyac duyulduunda buna olanak salanmas ve istisnai gelimelerin dikkate alnmas.

Madde yukardaki amaçlar gerçekletirecek ekilde sunulmaktadr.

Taslak ve kesin gündem

Madde 52- Taslak Gündem ve Kesin Gündem kavramlar bu maddede düzenlenmektedir.  Bunda güdülen amaç, milletvekillerinin hangi gün hangi konunun görüüleceini Taslak Gündem sayesinde iki ay, Kesin Gündem sayesinde de bir ay önceden örenmelerini, hazrlklarn ona göre yapmalarn salamaktr. Aslnda parlamenterlerin o gün ne görüüleceini bilmeden Genel Kurula katldklar baka bir parlamento çok muhtemelen dünyada yoktur. TBMM’deki uygulama bu açdan inanlmayacak kadar kötüdür. 

Keza TBMM Bakanl tarafndan bastrlp Genel Kurul salonunda dattrlan  “gündem”in hiç uygulanmad, onun yerine Genel Kurulun topland sabah yaplan Danma Kurulu toplantsnda ortaya atlan konularn Genel Kurulu saatlerce igal ettii bir baka parlamento tasavvur etmek de mümkün deildir.  

Madde, Danma Kuruluna, Kesin Gündemle ilgili düzenlemeyi yaparken, Genel Kuruldaki görümeler için gerçekçi bir süre ayrlmas görevini de vermektedir. O nedenle “konuma sürelerine” ilikin genel kural da bu maddede düzenlenmektedir. Konuma süreleri genel kural olarak hükümet ve siyasi parti gruplar için yirmier, grubu olmayan milletvekilleri için onar dakikadr.  Maddeler üzerindeki konuma süreleri de beer dakika olarak belirlenmektedir.

Bununla birlikte görümelerin olup bittiye getirilmesini önlemek için, “yeterlik önergesi”nin ileme konulabilmesi asgari bir konumac says artna balanmaktadr.

Özel gündem

Madde  53- Gerek Parlamenter sistemin yaratt zorunluklar,  gerekse Anayasa ve çtüzük hükümleri, TBMM Genel Kurulundaki görümelerin bazen “Özel Gündem”le yaplmasn gerektirmektedir. “Özel Gündem”li görümeye nasl karar verileceine ilikin kurallar bu madde ile konmaktadr. Bununla birlikte “Bütçe”nin tümü üzerindeki görümeler, açlmasna karar verilmi “Gensoru” görümeleri, “Genel Görüme”ler  ile “güven istemi” görümelerinin “Özel Gündem”le yaplmas önerilmektedir. 

Genel Kuruldaki  Özel Gündem’li görümelerde konuma süreli süreler uzatlmaktadr.

Dorudan Genel Kurul gündemine tama

Madde 54- Yürürlükteki çtüzüün 37’nci maddesinde,  2011 tarihli çtüzük deiiklii teklifinin 33’üncü maddesinde yer alan “doruca Genel Kurul gündemine tama” yetkisi, bu madde ile korunmaktadr.

Ortak bildiri

Madde 55- TBMM’nin “ortak görüünü” ifade eden bildirilerin “Ortak Bildiri” olarak yaynlanabilecei ifade edilmektedir. Ancak bir bildirinin tüm TBMM’nin görüü niteliini tayabilmesi için “en az üye tamsaysnn üçte iki çounluunu temsil eden sayda grup desteine sahip olmas” koulu getirilmektedir.

Genel Kurulda bekletilme süresi

Madde 56- Bir komisyon raporunun Genel Kurulda görüülebilmesi için o raporun Meclis Resmi Bülteninde son ekliyle yaymlanmas üzerinden en az 48 saat geçmesi gerektii ifade edilmektedir.   

Söz alma ve söz sras

Madde 57- Madde “söz alma” ile ilgili kurallar belirlemektedir. Getirilen temel ilke, söz srasnn bavuru önceliine göre belirlenecei eklindedir. Ancak konu farkl görülerin çataca açkça görülebilen türden ise söz verilirken önce aleyhte, sonra üzerinde, üçüncü olarak da “lehte” konuacak üyeye söz verilecei hükme balanmaktadr. 

çtüzükteki “Gündem D Konuma” imkan, çok acil ve önemli bir konuya TBMM’nin dikkati çekmek ihtiyac doarsa kullanlmak  için konulmutur. Oysa uygulamada, ya bir takm yöresel sorunlardan veya bir takm rutin olaylardan söz etmek için kullanlmaktadr. O nedenle kimsenin ilgi ve dikkatini çekmedii gibi TBMM Genel Kurulu yönünden sadece  vakit israf anlamna gelmektedir. Ksaca “Gündem D” konumalar halen ilevini yitirmi bulunmaktadr. O yüzden öneri, “Gündem D” konumalar tamamen kaldrmaktadr.  

Onun yerine görüülen konuya katkda bulunmak veya hükümete yahut komisyona o konuyla ilgili soru sormak isteyen 10 milletvekiline ikier dakika süreyle oturduu yerden soru sorma hakk verilmektedir.

Öneri, yürürlükteki çtüzükten farkl olarak görümeler srasnda söz almak isteyen milletvekiline, Grup Bakanvekillerinin onayna muhtaç olmadan yani dorudan doruya Bakanla bavurarak kürsüye gelip görülerini ifade etme imkân vermektedir.

Keza TBMM görümelerinde “son söz”ün milletvekiline ait olduu kural önemsenerek ifade edilmektedir.

Hükümet ile Siyasi Parti Gruplarnn “söz sras” yönünden “öncelik” sahibi olduklar da bu maddede ifade edilmektedir.

Maddenin getirdii yeniliklerden biri, Danma Kurulu aksine bir karar almamsa, “Uluslararas anlamalarn onaylanmas” ile ilgili kanun tasarlar üzerindeki görümelerin “beer dakika” ile snrlanmasdr.

Usul konumas

Madde 58- Usul konumalar, görümelerin salkl yürütülmesinin en önemli unsurlarndan biridir. Madde, yürürlükteki çtüzüün kurallarn koruyarak bu ihtiyac karlamaktadr.

Görümelerde genel düzen

Madde 59- Görümelerde genel düzenin korunmas amacyla getirilen madde, esas itibariyle yürürlükteki çtüzükten aktarlmaktadr.

Açklama hakk

Madde 60- Görümeler srasnda yaplan satamalara ve ihtiyaç duyulan açklamalara ilikin 60’nc madde çtüzüün 69’uncu maddesini aktarmaktadr.

Kapal oturumlar

Madde 61- Kapal oturumlarla ilgili madde esas itibariyle yürürlükteki çtüzükten aktarlmaktadr.

Kapal oturum tutanaklar

Madde 62- Kapal oturum tutanaklarna ilikin çtüzük 71’inci madde esas itibariyle korunmaktadr.

Meclis Resmi Bülteni

Madde 63- Meclis Resmi Bülteni önerisinin kayna 2011 tarihli çtüzük deiiklii önerisidir. Öneri buraya da aktarlmaktadr. Meclis Resmi Bülteni, yllardr uygulanan ancak dank olduu için milletvekillerinin takipte zorlanmalarna yol açan “Gelen Kât” uygulamasnn yerini almaktadr. TBMM’nin tüm faaliyetlerini bu bültenden bir bakta görmek imkân olaca için Meclis Resmî Bülteni uygulamas, yasama faaliyetinin kalitesinin yükselmesinde çok önemli bir rol oynayacaktr. 

                 

    BENC BÖLÜM

 

 Kanunlarn yaplmas

Kanun tasars ve teklifi önerme

Madde 64- Kanun tasar veya teklifi verme hakknn Bakanlar Kuruluna ve milletvekillerine ait olduu ilkesi korunmaktadr.

Tasar ve tekliflerde snrlamalar ve geri alma

Madde 65- Madde, hem yasa yapma tekniine aykr düen hem de uygulamada hayli sorun yaratan “Torba Kanun” yolunu –kabul edilebilir ihtiyaçlar göz önünde tutmakla birlikte- tkamay amaçlamaktadr.  

TBMM’ne sunulmu bir kanun tasars veya teklifinin Komisyon veya Genel Kurulda görüülmesine balanm ise, görümeyi yapan kurul izin vermedikçe geri alnamaz. Bununla birlikte komisyon tarafndan reddedilen tasar ve teklifin ayr bir karara gerek olmadan imza sahibi tarafndan o aamada geri çekilmesi mümkündür.

TBMM çalmalarnn effafl ilkesi gerei, geri alnan veya iade edilen tasar ve tekliflerle ilgili ilem Meclis Resmi Bülteninde duyurulacaktr.

Reddedilen kanun tasar ve tekliflerinin yeniden verilememesi  

Madde 66- Yürürlükteki çtüzüün “reddedilen tasar ve teklifin, aradan bir yl geçmeden önerilemeyecei” hükmü getirilmektedir.

Seçimlerin yenilenmesi halinde tasar, teklif ve önergelerin durumu

Madde 67- Yürürlükteki çtüzüün, seçimlerin yenilenmesi halinde tasar, teklif ve önergelerin geçersiz hale geleceini hükme balayan 77’nci maddesi hükmü korunmakta bu kurala “sonuçlanmam komisyon raporlarnn” da tabi olduu belirtilmektedir. 

Hükümetin çekilmesi halinde kanun tasar ve teklifleri  

Madde 68- Hükümetin çekilmesi halinde, daha önce TBMM’ne sunulmu tasar ve tekliflerin tabi olaca ileme ilikin çtüzük hükmü korunmaktadr.

 

Raporda ret istemi

Madde 69- Komisyon tarafndan “reddi” istenen kanun tasar veya teklifine ilikin raporun Genel  Kurul tarafndan benimsenmesi (kabul edilmesi) halinde o tasar ve teklifin “reddedilmi” saylacana ilikin çtüzük hükmü korunmaktadr.

Kanun tasar ve tekliflerinin Genel Kurulda görüülmesi

Madde 70- Kanun tasar ve tekliflerinin Genel Kurulda görüülmesine ilikin genel usul ve esaslar düzenlenmekte, ayrca Cumhurbakan tarafndan TBMM’de tekrar görüülmesi için bütünü veya baz maddeleri iade edilen kanunlar görüme usulü hükme balanmaktadr.

Bütçe görümeleri 

Madde 71- Önerilen madde, Merkezi dare Bütçe kanun tasars üzerindeki görümelerin demokratik sistemin iyi ileyip ilemediinin en önemli göstergelerinden biri olduu düüncesine uygun bir düzenleme getirmektedir. 

Getirilen usulün mevcut uygulamadan fark udur:

Halen Genel Kuruldaki “bütçe” görümelerinde, her siyasi parti grubuna belli bir süre (örnein üç bakanlk bütçesi için birer saat) süre verilmekte, sonra o gün bütçesi görüülecek üç bakan, bürokratlaryla genel kurulda hazr bulunmakta, ardndan söz sras hangi siyasi parti grubunda ise onun sözcüleri kendi hazrlklarna göre örnein önce A, sonra C, sonra B Bakanlnn bütçesiyle ilgili görülerini ifade etmektedir.

Ardndan söz sras gelen ikinci siyasi parti grubunun sözcüleri kürsüye çkmakta, onlar da kendi tercihlerine göre, kimi B bakanlndan, kimi A, kimi de C bakanlndan söz etmektedir. Bu usul dier gruplar için de aynen geçerlidir. Böylece hangi hatibin, hangi bakanln bütçesi hakknda ne gibi eletirileri veya deerlendirmeleri olduunu takip etmek ve bir fikir edinmek imkan tamamen ortadan kalkmaktadr. Nitekim grup sözcüleri ve ahs adna konuan iki milletvekili de kürsüden indikten sonra söz alan bakann hangi eletiriye yant verdii, hangisini görmezden geldii, aslnda kimin hakl, kimin haksz olduu anlalamadan Bakan, “görümelerin tamamlandn” ilân etmekte ve oylama aamasna geçilmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin uygulad bu “bütçe görümeleri usulü”nün bir benzerini dünyada bulmak herhalde mümkün deildir. Esasen Meclis-i Mebusan dönemleri dahil kendi Parlamento tarihimizde böyle bir “bütçe görümesi usulü” yoktur. Dahas, 1876 Kanun-u Esasisi ve sonraki Anayasalarmzla bugüne kadar uygulanm çtüzüklerin hiçbirinde böyle bir “müzakere usulü”ne izin veren hüküm de mevcut deildir. Gerçek u ki, Anayasamzda ve çtüzüümüzde de uygulamann bugünkü gibi olmasn emreden hiçbir hüküm yoktur. Neticede uygulanan usul, bütçe üzerinde “müzakere” yaplmasna deil, sadece “müsamere” yaplmasna uygundur. 

Yukarda açklanan nedenlerle önerilen hüküm, öncelikle Bütçe görümelerinin önemine uygun bir kiilie kavumasn amaçlamaktadr. Aslnda önerilen, herhangi bir parlamentoda (veya ortamda) bir konunun görüülüp aydnlanmas için uygulanan en basit usulün kabulünden yani o konuda kim hangi görüü ifade ediyorsa ona imkân vermek ve izleyenlerin kanaat sahibi olmasn salamaktan ibarettir. Bu nedenle Bütçe görümelerinde de çtüzükle ilgili bu teklifin dördüncü ve beinci bölümlerinde önerilen “Genel Kurul çalmalar” ve “Kanunlarn yaplmas”na ilikin kurallarn uygulanmas istenmektedir. 

Komisyonun geri ald madde

Madde 72- Genel Kuruldaki görümeler srasnda komisyona geri alnan bir hususun komisyon tarafndan yeni bir metne dönütürülebilecei ifade edilmektedir.

Genel Kurul önergesi

Madde 73-  Genel Kurul görümeleri srasnda tüm taraflarn (hükümet, komisyon, milletvekili) önerge verme haklar düzenlenmekte, deiiklik önergelerinin tabi olaca usuller –yürürlükteki çtüzüün kurallar korunarak- belirlenmekte  ayrca komisyon tarafndan istenen yahut komisyona Genel Kurul kararyla geri verilen maddelerle ilgili ilemler yürürlükteki içtüzük hükümleri çerçevesinde tekrar önerilmektedir.

Metnin veya maddenin geri istenmesi

Madde 74- Hükümet veya komisyonun bir defaya mahsus olmak üzere, genel kurulda görüülen bir kanun tasarsn veya teklifi gerekçe göstermeksizin komisyona geri isteme yetkisine sahip olduunu ifade etmektedir. Getirilen hüküm yürürlükteki çtüzükten  (Madde 88) aktarlmaktadr.

Genel Kurulda yeniden görüme

Madde 75- Genel Kurulda bir tasar veya teklifin “yeniden görüülmesi” hakknda yürürlükteki çtüzüün koyduu hükümler  (Madde 89) aynen aktarlmaktadr.

Yetki kanunlar ve kanun hükmünde kararnameler

Madde 76- Yetki kanunlar ve Kanun Hükmünde Kararnamelerle ilgili çtüzük hükmü (Madde 90) netletirici iki ibare eklenerek aktarlmaktadr. 

Temel kanunlar

Madde 77- “Temel Kanun” kavramna uyarak kanun yapma ihtiyac, yasama sürecinin zaman zaman karlalan ve fakat mümkün olduunca az kullanlmas gereken bir araçtr. Ancak siyasi iktidarlarn ksa zamanda ve fazla tartlmadan yasalatrmak istedii projeler için bu imkân zorladklar da skça görülen bir uygulamadr. O nedenle öneride hem bu imkânn korunmasna itina edilmekte hem de gereksiz zorlamalar önleyici çözüm oluturulmaktadr. Söz konusu çözüm, bir tasarnn “Temel Kanun” kurallaryla yasalamasna karar verme yetkisini Danma Kuruluna brakarak salanmaktadr.  Çözümün Danma Kuruluna braklmas, Parlamentodaki tüm kanatlarn o konuda söz sahibi olmalarna frsat ve imkân vermek ve sorunun diyalogla çözülmesini kolaylatrmak içindir. Danma Kurulunun karar vermemesi halinde yetki TBMM Bakan tarafndan kullanlmaktadr.

Son konumalar

Madde 78- Bir tasar veya kanun teklifinin kesin olarak oylanmasndan önce iki milletvekiline söz verilmesini öngören çtüzük maddesinin (Madde 86) aktarmdr.

                 

ALTINCI BÖLÜM

       Anayasa ve seçimler

Anayasann baz hükümlerinin deitirilmesi  

Madde 79- Anayasada deiiklik yaplmasn amaçlayan tekliflerin Genel Kurul’da iki kere görüülmesi dnda “kanun tasar ve tekliflerinin görüülmesindeki usule tabi olduklarn” hükme balayan maddedir.

Anayasada deiiklik tekliflerinin kabulü

Madde 80- Anayasada deiiklik yaplmasn isteyen tekliflerin kabulüne ilikin çtüzük düzenlemesi (Madde 94) aynen aktarlmtr.

Seçimlerin yenilenmesi karar

Madde 81- Milletvekili Genel Seçimlerinin yenilenmesini isteyen önergenin görüme usulünü belirleyen çtüzük hükmünün (Madde 81) aktarmdr. Yenilik olarak seçimlerin yaplmas karar kararnn ancak sava nedeniyle geri alnabilecei hükmü getirilmektedir.

       

YEDNC BÖLÜM

   Denetim ve bilgi edinme

 

Soru (82); Sorularn cevaplandrlmas (83); Yazl soru (84); Sözlü soru (85)

Sözlü sorularn komisyonda cevaplandrlmas (86); Acil sorular (87); Bakanlktan soru (88);

Madde 82-83-84-85-86-87-88- Meclisin iki temel ilevinden (yasama ve denetleme) biri olan denetleme ilevinin en önemli araçlarndan biri “soru” kurumudur.  Bu öneri o nedenle “denetleme” ilevini de yasama ilevi gibi güçlendirmeye önem vermektedir. Onun sonucu “soru” kurumunu etkinletirmektir. Ancak düzenlemede çtüzüün yürürlükteki kurallarna mümkün olduunca sadk kalnrken, “soru” kurumunun 1996 çtüzük deiikliiyle dumura uratlm taraflarn tekrar yaama kavuturmaya çallmtr. Örnein “sözlü soru”larn genel kurulda, ilevine ve önemine uygun ekilde görüülmesi salanmak istenmitir. Bu amaçla:

a) Sözlü sorular bölümüne  2011 tarihli çtüzük deiiklii teklifinde de “Acele Soru” bal altnda önerildii gibi, denetim dinamizmini salayacak olan “Acil Soru” kurumu eklenmitir.

b) Soru önergelerinin kendi amaç ve ilevinden saptrlmasn önleyecek belli sayda (sözlü sorularda 150, acil sorularda 50) kelimeyle snrl tutulmas istenmi;  açk ve belli bir konuda bilgi istemek gibi, (yürürlükteki çtüzükte de bulunan) snrlamalar korunmutur.

c) Yazl Sorularn 15 gün içinde cevaplandrlmas koulu korunurken, bir defaya mahsus olmak üzere sürenin on gün uzatlmas olana tannmtr.

d) Zamannda cevaplandrlmayan yazl sorunun sözlü soruya dönümesi (yürürlükteki çtüzük tam tersini istemektedir) salanmaktadr.

e) Tüm soru önergelerinin Meclis Resmi Bülteninde yaymlanmas esas getirilirken  özellikle  yazl soru önergelerinin  ‘kim vurdu’ya  gitmesini önlemek için bunlara verilen cevaplarn da önergeyle birlikte Meclis Resmi Bülteninde yaymlanmas salanmaktadr.

f) Görüülecek soru önergesinin “okunmas” usulüne geri dönülmektedir.

g) Her soru önergesinin ayr görüülmesi, be dakika cevap veren bakann konumasna soru sahibinin üç dakika karlk vermesi eklindeki (1996’dan beri uygulanmayan) yerleik usul tekrar yaama geçirilmektedir.

h) Bir soru önergesinin, görüme sras geldii halde ayn bakan tarafndan iki birleimde de cevaplandrlmamas durumunda TBMM Bakannn ilgili bakana “TBMM’nin denetim ilevinin aksamasndan duyduu üzüntüyü” ifade eden bir mektup yazmas ve bu mektup metninin Meclis Resmi  Bülteninde yaymlanmas zorunluu getirilmektedir. 

i) Tüm bunlardan ayr olarak bir milletvekili arzu ederse muhatap bakann, konunun ilgili olduu komisyonda sözlü soruya cevap vermesi (2011 tarihli çtüzük deiiklii teklifinde de bulunan) imkân yaratlmaktadr.

j) Acil Sorularn her Çaramba günü 30 dakika süreyle görüülecei, burada yantlanacak sorularn  Çarambadan en geç 48 saat önce (Pazartesi günü saat 15’e kadar) TBMM Bakanlna teslim edilmi olmas art koulmaktadr.  

Gensoru

Madde 89- Gensoru ile ilgili düzenleme Anayasann 99 ‘uncu maddesi ile yürürlükteki çtüzüün 106’nc maddesindeki esaslara uyarak yeniden formüle edilmektedir. Konuma süreleri “gensoru önergesinin gündeme alnp alnmamas” konulu görümelerde  (önerge sahibi, hükümet ve siyasi gruplar için yirmier dakika, dier konumaclar için onar dakika), buna karlk önerge gündeme alnd taktirde yaplacak görümelerde Özel Gündem kurallar gerei daha geni olacak ekilde önerilmektedir.

Genel görüme (90); Genel görüme için özel gündem (91)

Madde 90-91 Genel Görüme ile ilgili kurallar esas itibariyle yürürlükteki çtüzüün 102 ve 102’nci maddeleriyle uyumlu olmakla birlikte, önergenin gündeme alnp alnmayaca konusundaki görümeler, gensoru önergelerindeki usulle; önerge gündeme alnd takdirde yaplacak görümeler keza Özel Gündem kurallarna göre yaplacaktr.

Meclis aratrmas (92); Meclis aratrma komisyonu ve yetkileri (93);

34) Madde 92-93- Meclis Aratrmas isteme hakknn, Genel Kurul çalmalarn engelleyecek younlukta kullanlmasndan doan sakncay giderebilmek için haftada sadece bir “Meclis Aratrmas” önergesinin görüülebilecei hükme balanmakta, bu görüme sonunda TBMM’nin “denetleme” ilevine, 

35) a) stemin kabulü; 

b) stemin reddi klarna ek olarak 

c) O konuda hükümet adna ilgili bakanln TBMM’ne bir defaya mahsus olmak üzere veya periyodik olarak rapor sunmasna karar verilmesi suretiyle “bilgi edinme” yolu eklenmektedir.

TBMM Genel Kurulu “Meclis Aratrmas yaplmas istemini kabul ettii takdirde:

a) Komisyon kendisine tannan süre içinde aratrmasn tamamlayamad takdirde, o aamadaki bulgularnn Genel Kurulda görüülmesi, varlan sonuca göre yeni bir karar verilmesi (örnein aratrmay tamamlayacak yeni bir komisyon kurulmas veya eldeki bulgularla yetinilmesi);

b) Komisyon raporunu tamamlayp zamannda teslim ettii takdirde raporla yetinilmesi veya aratrmann derinletirilmesi amacyla yeni bir komisyon kurulmas ve bu komisyon raporunun Özel Gündemli oturumda görüülmesi mümkün klnmaktadr. 

c) Keza “Aratrma Komisyonu” kurulmasna ilikin istemin tüm boyutlaryla tartlabilmesi için görümeler, en az sekiz konumacnn görülerini ifade etmesine imkân verecek ekilde geniletilmektedir.

Meclis soruturmas 

Madde 94- Önerilen düzenleme Anayasann 100’üncü maddesini ve yürürlükteki çtüzüün 107’inci maddesi hükümlerini esas almaktadr. Getirilen farkllk bu soruturmann Babakan ve bakanlar hakknda ancak “görevleriyle ilgili ilerden dolay”  açlabileceini vurgulamaktr. Kalan hususlar çtüzüün 107’nci maddesini tekrar etmektedir.

Meclis soruturmas önergesinin görüülmesi

Madde 95- Getirilen öneri Meclis Soruturmas açlmasna gerek olup olmad hususunda yaplacak görümeleri düzenlemektedir. Buna göre siyasi parti gruplar süreç dnda tutulmakta, örnein önerge hakknda siyasi parti gruplarnn karar almas yasaklanmaktadr. Keza Genel Kuruldaki görümelerde siyasi parti grubu adna söz alma da engellenmekte, genel kurulun bu konuda “gizli oy”la karar alacana ilikin ilke korunmaktadr. Düzenleme önerge sahibinin yirmi, dier konumaclarn onbeer dakika konuabileceklerini, soruturma önergesinin muhatab bakann konumasnn süresiz olacan ifade etmektedir. Yeterlik önergesinin ileme konulabilmesi için Genel Kurulu tatmin edecek sayda konumacnn görülerini dile getirmelerine özen gösterilmektedir.

Meclis soruturmas komisyonunun kuruluu

Madde 96- Soruturma Komisyonunun kuruluunda Anayasann 100’üncü maddesindeki hükümlerle yürürlükteki çtüzüün 109’uncu maddesi hükümleri aktarlmaktadr.

 

Meclis soruturmas komisyonunun çalma usulü ve süresi

Madde 97- Soruturma Komisyonunun çalma usulü ve süresi hakknda yürürlükteki çtüzüün 110’uncu maddesine sadk bir aktarm yaplmaktadr.

Meclis soruturmas komisyonunun yetkileri  

Madde 98- Meclis Soruturmas Komisyonunun yetkilerine ilikin öneri de yürürlükteki çtüzüün 111’inci maddesinin aktarmndan ibarettir.

Soruturmann sonuçlandrlmas

Madde 99- Meclis soruturmasnn sonuçlandrlmasn düzenleyen madde temelde yürürlükteki çtüzüün 112’nci maddesini korumakta, görümelerde siyasi parti adna konuma yaplamayacan tekrarlamakta ve yeterlik önergesinin ileme konulmas için en az 8 konumacnn konumasn art saymaktadr. Konuma süreleri komisyon için yirmi milletvekilleri için onbeer, hakknda soruturma istenen bakan için snrszdr. “Son söz milletvekilinindir” kural 95’inci maddede ve bu maddede uygulanmamaktadr.

 

SEKZNC BÖLÜM

Yoklama istemi, Karar Yeter Says, Oylama, Seçimler

Yoklama istemi 

Madde 100- Genel Kurul görümelerinde, Bakann oya bavuraca srada 15 milletvekilinin ayaa kalkmak suretiyle Genel Kurul salonundaki üye saysnn, görümeleri sürdürmeye ve karar almaya yetmediini ileri sürerek “yoklama” talep etmelerini düzenlenmektedir. 

Karar yeter says

Madde 101- “Karar yeter says” kavram ne Anayasamzda ne de çtüzükte yeterince açktr. Önerilen 101’inci maddenin amac, ne anlama geldii pek de fark edilmeden uygulanan özellikle “karar yeter says” kavramn açkla kavuturmaktadr. 

Gerçekten Anayasa, “Genel Kurulun, yeter sayda (Anayasann 96’nc maddesine göre üye tam saysnn üçte biri olan 184)  milletvekili mevcut olmadkça çalmalarna balayamayacan” söylemekte ancak görümeler srasnda bu saynn düebileceini kabul etmektedir. Ancak görümeler bir karar verilmesi noktasna gelince “karar yeter says hiçbir ekilde üye tam saysnn dörtte birinin bir fazlasndan (139’dan) az olamaz” demektedir.  

Ancak TBMM’de hizmet veren baz uzmanlara göre, Genel Kurulunda yaplan oylamann “karar” oluturmas için 139 milletvekilinin o konuda ayn yönde (örnein kabul yahut ret eklinde) oy kullanm olmas gerektiini savunmaktadr. Bu görüe göre, oylamadan bu sonuç çkmazsa yaplmas gereken ey, oylamann tekrar, o da sonuç vermezse birleimin kapatlmas ve bir sonraki birleimde tekrar oya bavurulmasdr.

Önerinin 100 ve 101’inci maddeleri, Parlamento pratiinde çok önemli olmasna ramen üzerinde durulmayan bu konuyu açkla kavuturmaktadr. Önerilen formül, mevcut çaprak ifadenin yerine “Ancak üye tam saysnn dörtte birinin bir fazlas oturumda hazr bulunmuyorsa karar yeter says olumaz” demekten ibarettir.

Oylama ekilleri ve usulleri

Madde 102- Madde “oylama ekillerini ve usullerini” düzenlemektedir. Düzenleme esas itibariyle yürürlükteki içtüzük hükümlerine paralel kurallardan olumaktadr. 

Açk oylamann zorunlu olduu haller  

Madde 103- Açk oylamann zorunlu olduu halleri düzenleyen hüküm, yürürlükteki çtüzüün 142’nci maddesini aktarmaktadr.

Açk oylama istemi (104); Açk oylamann sonuçlanmas (105); Birden fazla açk oylamann bir arada yaplmas (106); Gizli oylama (107); Oylamann anlamnn belirtilmesi (108); Seçimlerde usul (109);

 

DOKUZUNCU BÖLÜM

  Özel Hükümler

Genel veya özel af ilânn içeren kanun tasar ve teklifleri (110); Anayasann deitirilmesi (112); Dilekçe Komisyonu (113); Komisyon Bakannn dilekçelerle ilgili görev ve yetkileri (114), Dilekçelerin Komisyon Genel Kurulunca incelenmesi (115); Komisyon Genel Kurulu kararlarna itiraz (116); Dilekçeler hakkndaki kesin kararlarn sonucu (117);          

ONUNCU BÖLÜM

 

  Cumhurbakan ve hükümet

Cumhurbakan seçimi (118); Cumhurbakannn ant içme töreni (119)

Madde 104-105-106-107-108-109-110-111-112-113-114-115-116-117-118-119’uncu maddeler çtüzüün srasyla 143-144-145-147-149-150-92 ve 95’inci maddelerini (ayrnt nitelikli farkllklar hariç), Anayasann 175’inci, çtüzüün 93’üncü, keza çtüzüün 115, 116,117, 118, 119,120, Anayasann 101 ve 102; çtüzüün 121, Anayasann 103, çtüzüün 122’nci maddelerini zorunlu ifade farkllklar hariç aynen aktarmaktadr.

Cumhurbakannn vatana ihanetle suçlanmas

Madde 120- Cumhurbakannn vatana ihanet suçlamasyla karlamas halinde izlenecek usul yürürlükteki çtüzükten farkl olarak ayrntl bir ekilde düzenlenmektedir.

Hükümet programnn okunmas (121); Hükümet programnn görüülmesi; göreve balarken güvenoyu (122); Görev srasnda güvenoyu (123); 

ONBRNC BÖLÜM

               Olaanüstü Yönetim usulleri, Sava Hali lan

Ve Silahl Kuvvetlerle lgili Kararlar

 

Olaanüstü Hal ile ilgili kararlar (124); Skyönetimle ilgili kararlar (125); Olaanüstü Hal ve Skyönetim Kanun Hükmünde Kararnamelerinin görüülmesi (126); Sava hali ilân (127); Silahl Kuvvet gönderilmesi veya kabulü (128);

 

ONKNC BÖLÜM

 

   Yasama Dokunulmazl ve Üyeliin Dümesi

Yasama dokunulmazlnn kaldrlmas istemi (129; Hazrlk Komisyonu ve görümeleri (130); Karma Komisyon raporu (131); Savunma hakk (132); Üyeliin dümesi (133); Üyelikten istifa, hükümlülük ve kstlanma (134); Milletvekillii ile badamayan bir görevi sürdürme (135); Milletvekillerinin devamszl (136); Devamszlk ve izin (137); Devamszlk cetveli (138); Devamszln yaptrm (139); ki ay için izin alanlarn ödenek ve yolluklar (140); 

                     

ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Disiplin hükümleri

Disiplin cezalar (141); Uyarma (142); Uyarma cezasnn verilmesi (143); Hitabet yasa (144); Knama (145); Meclisten geçici çkarma (146); Meclisten geçici çkarma cezasnn sonuçlar (147); Disiplin cezalarnda savunma ve özür dileme (148); 

Madde 121-122-123-124-125-126-127-128-129-130-131-132-133-134-135-136-137-138-139-140-141-142-143-144-145-146-147-148’inci maddeler srasyla Anayasann 110, çtüzüün 123; Anayasann 110, çtüzüün 124; Anayasann 111, çtüzüün 125; Anayasann 124, çtüzüün 126; Anayasann 122, çtüzüün 127; Anayasann 122, çtüzüün 128; Anayasann 122, çtüzüün 129; Anayasann 92, çtüzüün 130; Anayasann 83, çtüzüün 131; çtüzüün 132-133-134; Anayasann 84, çtüzüün 135; çtüzüün 136- 137-138-151-152-153-154-156-157-158-159-160-161-162 ve 163’üncü maddelerinden aktarlmaktadr.

   

 

 

 

                   ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM

                                                  Çeitli Hükümler

Parlamento Etik Kurulu (149);

Madde 149- Önerilen “Parlamento Etik Kurulu” kamuoyunun ve parlamentonun resmi olmayan gündeminin önemli bir maddesi olduu dikkate alnarak ve 24.Dönemde kurulan partiler aras komisyonun hazrlad teklifin yasalamas ihtimali göz önünde tutularak bu metne konulmutur.

Parlamento Akademisi (150); 

Madde 150- Parlamento Akademisi önerisi ilk defa 2011 tarihli çtüzük deiiklii teklifinde önerilmi ancak söz konusu öneri kadük olunca yaama geçirilememitir. Önerilen madde, söz konusu Akademinin amaç ve ilevlerini saymaktadr.

Tutanak türleri, tutanaklarn tutulmas ve tutanakta düzeltme (151);  Kolluk tedbirleri (152); Silah tama yasa (153); Çalma salonlarna girme yasa ve ziyaretçiler (154); Türkiye Büyük Millet Meclisi eski üyeleri (155); Medya (156); Dinleyiciler (157); Türkiye Büyük Millet Meclisi içinde suç ilenmesi (158); 

                       

      ONBENC BÖLÜM 

         

   dari ler

ç hizmetlere dair mevzuat (159); Türkiye Büyük Millet Meclisinin heyetle temsili  (160); Tetkik kurulu ve maddî hatalar (161); Türkiye Büyük Millet Meclisi kütüphanesinden yararlanma  (162); 

 

       ONALTINCI BÖLÜM

       Milletvekillii ile lgili Belgeler ve aretler 

Özgeçmi belgesi (163); Tantc belgeler (164);

                                     ONYEDNC BÖLÜM 

 

                                                    Malî ler

Türkiye Büyük Millet Meclisi Bütçesinin hazrlanmas  (165);  Harcamalarn denetimi (166); Harcamalarn vize edilmesi (167); Eya ve demirbalarn denetlenmesi (168); Kesinhesap (169)

 

        ONSEKZNC BÖLÜM

 

çtüzüün deitirilmesi (170); Türkiye Büyük Millet Meclisi kararlarnn yaymlanmas ve yürürlüe girmesi (171); 

 

ONDOKUZUNCU BÖLÜM 

 

Son Hükümler (172); Yürürlük (173); Yürütme  (174). 

Madde 151-152-153-154-155-156-157-158-159-160-161-162-163-164-165-166-167-168-169-170-171-172-173 ve 174’üncü maddeleri yürürlükteki çtüzüün srasyla  155, 164, 165, 166, 167,168, 169, 170, 171, 172, 85, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 182, 184, 185 ve 186’ncu maddelerinden zorunlu baz deyim farkllklar dnda aynen aktarlmtr.