Mustafa Kemal ATATRK
Oktay Eki
Oktay EK
CHP stanbul Milletvekili
D ileri Komisyonu yesi
Bugn 24 Austos Perembe  2017
Hakaret Eyleminin Tazminatla Karlanmasn Dzenleyen Yasa nerisi (13 Ocak 2012 tarihinden beri ''Adalet Komisyonu''nda beklemekte)

29.12.2011

 

Hakaret eylemi ile lgili önerinin GENEL GEREKÇES

Gerek 765 sayl eski Ceza Yasamzn gerekse î Haziran 2005 tarihinden beri yürürlükte bulunan 5237 sayl yeni Ceza Yasamzn "erefe Kar Suçla r" düzenleyen hükümlerinin koyduu hapis ve para cezalarnn bu suçlar azaltc bir etki yaratmad istatistiklerle sabittir. Nitekim Adalet Bakanl verilerine göre:

 

765 sayl yasann "Kamu görevlilerine" hakaret suçuna ilikin düzenlemeleri içeren 266,268 ve 483*üncü maddeleriyle ilgili olarak 2005 ylnda açlm ceza davalarnn toplam says 12 bin 169'dur.

 

Bunlardan 6 bin 327'si hakknda "mahkumiyet", 3027'si hakknda "beraat" karar verilmitir.

 

Buna karlk 5237 sayl Ceza Yasasnn "hakaret" suçunu düzenleyen ana madde olan 125'nci maddesine göre:

 

2006 ylnda 38 bin 601; 2007 ylnda 47 bin 229; 2008 ylnda da 59 bin 815

dava açlmtr.

 

Eski davalardan 22 bin 354'ü 2005 ylnda; 27 bin 168'i 2006 ylnda ve 23 bin 731'i 2008 ylnda "mahkûmiyetle sonuçlanmtr.

 

Beraatla sonuçlanan davalarn says ise 2006 ylnda 10 bin 320; 2007 ylnda 12 bin 811 ve 2008 ylnda 16 bin 310'dur.

 

Gerek 765 sayl eski Ceza Yasasmn gerek 5237 sayl yeni yasann bu eylemle ilgili getirdii yaptrmlar asgari 3 ay ile (bir istisna hariç) azamî 3 yl hapis cezas arasnda deimededir. Bunlar genel çizgileriyle birbirinden fazla da farkl olmayan yaptrmlardr. Ama yukardaki rakamlar da gösteriyor ki bu yaklam, "hakaret" eylemini azaltc bir etki yaratmamaktadr.

 

Öte yandan özellikle gelimi demokrasilerde 1995 ylndan beri "hakaret" eylemini azaltmay amaçlayan yeni bir politika uygulanmaktadr. Bu politika ilk bakta amacnn tam tersine hizmet edecekmi gibi görünse de, sadece demokrasinin ruhuna uyumu nedeniyle deil, özellikle "medya" dünyasnda kalite yükseltici etkisi nedeniyle de daha iyi sonuç vermektedir.

 

 

"Hakaret" eylemini "ceza" yoluyla azaltmann mümkün olmadna yukarda deinildii için geriye "öteki seçenek" kalmaktadr. Bu, insan onurunu, insanlarn kiilik haklarn daha güçlü ve daha ilevsel yoldan koruma seçeneidir. Onun da yolu "hakaret" eylemini suç olmaktan çkartrken "hakaret" edeni bir daha bunu yapmay göze alamayaca bir yaptrmla kar karya getirmektir. Konu böylece "Özel hukuk" alanna aktarlacak, "hakaret eden" de eyleminin yaratt maddi ve manevi zarar ne ise, o kadar tazminat Ödemeye mahkûm edilecektir. Ancak "manevi tazminatm miktar hesaplanrken, yerleik bir içtihat terk edilecek yani tazminatn "maduru zengin edip etmeyeceine" deil fakir, zengin ayrm yerine "herkesin onurunun çok yüksek olduu" ilkesine göre karar verilmesi gerekecektir.

 

Önerinin medya dünyasndaki olumlu etkisi u nedenlere dayanmaktadr:

 

"Hakaret" eylemi "suç" olmaya devam ettii taktirde, ayn konuda açlan "hukuk" davasna bakan hakim, ceza davasnn sonucunu beklemekte, "ceza" alan fail aleyhine hükmedecei tazminat miktarm olabildiince küçük tutmaktadr. Çünkü ayn eylem için iki ayr yaptrm adalet duygusuna aykr dümektedir.

 

Bu uygulama öte yandan, "hakaret" eyleminin en çok dava konusu olduu "medya" dünyasnda da olumsuz sonuçlar dourmaktadr. Çünkü "hakaret" eylemi nedeniyle hakknda hem ceza hem de hukuk davas açlan bir medya mensubu eer mahkûm edilirse, bunun vereni rahatsz etmesi için fazla sebep yoktur.

 

Ayrca açlan hukuk davas da "davac" lehine bitince, yukarda açklanan nedenlerle "tazminat" miktarnn mahkemece küçük tutulmas (pratikte bu tazminat iveren ödedii için) "iverenin" tercih edecei bir durumdur. Bu da ivereni yüksek kalitede gazeteci çaltrmaya tevik etmesi gereken devletin varsaylan amacna ters düen bir durumdur.

 

 

Bilindii gibi, Bat demokrasilerinde (özellikle ABD'de ve ngiltere'de), siyasetçiler, kamu görevlileri ve devlet adamlar hakknda, oüan kzdracak hatta oke edecek (baz ölçütlere göre hakaret saylabilecek) arlktaki yazlar yaynlanr, eletiriler dile getirilir ama bunlar "ifade özgürlüü" kapsamnda görülür. Nitekim Avrupa nsan Haklar Mahkemesi (AHM), 14 Mart 2011 tarihli kararnda Kral Juan Carlos'u "ikenceci polisleri korumakla" suçlayan spanyol gazeteci Arnaldo Otegi'nin "Krala hakaret" ettii gerekçesiyle "hapse" mahkûm edilmesini, "ifade özgürlüünü ihlal" sayarak spanya hükümetinin OtegPye 23 bin Avro tutarnda tazminat ödemesine hükmetti.

 

Buna karn, kamusal bir sorumluluk üstlenmemi bir sade vatandan eref, maruz kald bir ar eletiri yahut hakaret söz konusu olursa mahkemeler çok yüksek miktarlara (milyonlarca dolarlara) varan tazminata hükmederler. Böylece alelade vatandan haysiyet, eref ve itibar çok daha güçlü bir ekilde korunmu olur.

 

Bu durum iverenin kalitesi düük, insan onuruna saygs olmayan, bilgisiz kiileri deil, "hukuka saygl", gerçee bal ve kaliteli gazeteciler çaltrmasna yol açmaktadr. Çünkü yüksek kalitede (nitelikli) gazetecinin çalt yere maliyeti neticede, kalitesiz gazeteciden çok daha düük olmaktadr.

 

O nedenle "hakaret" eyleminin "suç" saylmasndan prensip olarak vazgeçip konunun bir "özel hukuk ihtilaf" halinde deerlendirilmesi, mahkemelerin hakl bulduklar davacya yüksek düzeyde tazminat ödenmesine karar vermesi, hem medyamzn hem de demokrasimizin kalitesini olumlu yönde etkileyecektir.

Ancak bu yasa önerisinin "hakaret" eylemini tümüyle "suç" olmaktan çkarmay amaçlamad bilinmelidir. Nitekim sunulan ayr bir yasa Önerisi, aada saylan kurum ve "deer"lere hakareti "suç" saymakta ancak yürürlükteki yasann koyduu yaptrmlara alternatif getirmektedir. O nedenle bu öneriyle dierinin birlikte deerlendirilmesi doru olur.

TÜRK CEZA KANUNUNUN BAZI MADDELERNN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASI HAKKINDA YASA ÖNERS

Madde 1- (1) Bir kimsenin onur, eref ve saygnln rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da yaktrmalarda bulunan veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, eref ve saygnlna saldran kii hakknda, fiilinin davacya verdii zarar telafi edecek miktarda maddi, bu eylem nedeniyle maruz kald manevi kayplar telafi edecek miktarda manevi tazminata hükmolunur.

Davacnn gyabnda hakaretin maddi ve manevî tazminat hükmüne esas tekil edebilmesi için fiilin en az üç kiiyle ihtilat ederek (en az üç kiinin birlikteliinde) ilenmesi arttr.

(2) Fiilin basn ve yayn yoluyla ilenmesi halinde de yukardaki hükümler uygulanr.

(3) Hakaret eyleminin:

a) Kamu görevlisine kar görevinden dolay,

b) Dini, siyasi, sosyal, felseü inanç, düünce ve kanaatlerini açklamasndan, deitirmesinden, yaymaya çalmasndan, mensup olduu dinin emir ve yasaklarna uygun davranmasndan dolay,

c) Kiinin mensup olduu dinin emir ve yasaklarna uygun davranmasndan dolay,

lenmesi halinde kendini madur hisseden özel ve/veya tüzel kii dava açma, maddi ve/veya manevi tazminat talep etme hakkna sahiptir.

(4) Kurul halinde hakarete maruz kaldn iddia eden kamu görevlilerinin her biri dava açma hakkn kullanabilir.

Madde 2- Hakaret eyleminde davacnn ismi açkça belirtilmemi veya isnat üstü kapal geçitirilmi olsa bile, eer niteliinde ve davacnn ahsna yönelik bulunduunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmi ve hem de hakaret eylemi gerçeklemi saylr.

Madde 3- Hakaret davasna konu tekil eden fiil nedeniyle tazminata yer olmadna hükmedilmesi için, o iddiann:

a) spat edilmi olmas

b) O konuda kesinlemi bir yarg karan bulunmas koullan aranr.

Ancak daha önce ispat edilmi fiilinden söz edilerek kiiye hakaret edilmesi halinde tazminata hükmedilir.

Madde 4- Hakaret davasna konu tekil eden fiilin spat edilmesinde kamu yarar bulunmad mahkemece karara balanmadkça iddiann ispat engellenemez.

Madde 5- Yarg mercileri veya idari makamlar nezdinde yaplan yazl veya sözlü bavuru, iddia ve savunmalar kapsamnda kiilerle ilgili olarak somut isnatlarda ya da olumsuz deerlendirmelerde bulunulmas halinde tazminata hükmedilemez. Ancak bunun için isnat ve deerlendirmelerin gerçek ve somut olgulara dayanmas ve dava konusuyla balantl olmas gerekir.

Madde 6- (1) Hakaret eyleminin haksz bir fiile tepkiden kaynaklanmas halinde, tazminat talebi dikkate alnmayabilir.

(2) Bu eylemin kasten yaralama suçuna tepki olarak yaplmas halinde tazminata hükmedilmez.

(3) Hakaret eyleminin karlkl olmas halinde olayn niteliine göre hiçbir taraf lehine tazminata hütaedilmeyebilecei gibi, taraflardan biri tazminata mahkûm edilebilir.

Madde 7- Bir kimse öldükten sonra, hatrasna en az üç kiiyle ihtilal ederek (en az üç kiinin birlikteliinde) hakaret eden kii hakknda tazminata hükmedilir.

Madde 8- Ölen kiinin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, e veya kardeleri, hakaret eylemi nedeniyle ilgili hakknda tazminat talebiyle yargya bavurabilirler.

Madde 9- 5237 Sayl Türk Ceza Yasasnn 125; 126; 127; 128; 129 ve 130'uncu maddeleri yürürlükten kaldrlmtr.

Madde 10- Bu kanun Resmi Gazetede yaymland gün yürürlüe girer.

Madde 11- Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.