Mustafa Kemal ATATRK
Oktay Eki
Oktay EK
CHP stanbul Milletvekili
D ileri Komisyonu yesi
Bugn 21 Ekim Cumartesi  2017
Yetim Ayl Balanmasnn Koullar Nelerdir?

22.09.2012


'Yetim Ayl' balanmas ile ilgili koullar Çalma ve Sosyal Güvenlik Bakan'na soran Oktay Eki'nin sorular öyleydi:


''1- Bakanlnza bal Sosyal Güvenlik Kurumuna, "Yetim Ayl" almak için bavuran bir hak sahibinin istemiyle ilgili ilemin tamamlanmas için en az ve en fazla ne kadar zamana ihtiyaç duyulmaktadr?

2- Cumhuriyet Senatosu üyesi iken 03 Mays 1975 tarihinde vefat eden Ecvet Güresin'in kz Nilgün Güresin Van Gestel'in 26 Mart 2012 tarih ve 5929521 Say ile Sosyal Güvenlik Kurumu'na babasndan intikal etmesi gereken "Yetim Ayln almak için yapt bavurunun bu önergenin sunulduu tarihe kadar sonuçlanmam olmas. Bakanlnza bal kurulularn ileyii yönünden olaan mdr?

3- Nilgün Güresin'in bavurusunun Sigortal Emeklilik Daire Bakanl ile Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Bakanl arasndaki yazmalar yüzünden uzad doru mudur?

4- Nilgün Güresin'in 6270 sayl kanunla deitirilen 5510 Sayl kanunun 43'üncü maddesine göre yapt bavuruda, "annesi Nadire Güresin'den balanm olan Yetim Aylt'nn kesilerek, babas Ecvet Güresin'den kaynaklanan YETM

5- AYLIGI'nn balanmasn istemesinin, yetkilileri üç ay akn süredir ilemi tamamlamaktan alkoyan taraf nedir?

6- Yukarda ad geçen "Sigortal Emeklilik Daire Bakanlndan Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Bakanl'na gönderilen 11 mays 2012 tarih ve B.13.2.SGK.01.00.00/HT 3/66842 Sayl yazda "Nilgün Güresin'e 2202182324 tahsis numarasyla "YALILIK AYLII" baland için "Ecvet Güresinden dolay, YETM AYLII bafanma imkan yoktur" denilmektedir. Nilgün Güresin'in 6 Ocak 1950 tarihinde dünyaya gelmi olmas ve "Ben yallk ayl almyorum, sadece annem Nadire Güresin'den kaynaklanan Yetim Ayl alyorum ama bunun kesilmesini, babamdan kaynaklanan Yetim Aylnn balanmasn istiyorum" demesi karsnda, söz konusu Yallk Ayl bir bakasna m verilmektedir?''


YANITLAR:

Çalma ve Sosyal Güvenlik Bakan tarafndan 19 Eylül 2012 tarihinde verilen yant aadadr:


''Sigortal, emekli ve hak sahiplerinin Kuruma gelen talepleri Kurum arivinde yer alan dosyalan ile birletirilmek suretiyle ileme alnmakta, söz konusu talepler en ksa sürede deerlendirilerek sonuçlandrlmaktadr. ntibak çalmalar nedeniyle dosyalarn güncellenmesi ilemleri srasnda dosyalar hareket halinde olduundan bu durum taleplerin dosyalar ile birlemesi sürecini uzatabilmektedir. Ayrca haklarnda 5434 ve 5510 sayl Kanunlarn uygulanmas gereken TBMM üyeleri dahil kamu görevlilerinin (Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (c) bendi kapsamndaki sigortallarn) ilk emeklilik ilemleri 3 gün içerisinde gerçekletirilmekte iken, dul ve yetimlere aylk balama ilemleri ise 10 gün içerisinde sonuçlandrlmaktadr. 10 günlük süre eksik belge olmas halinde, bu belgeler tamamlanana kadar uzayabilmektedir.

Cumhuriyet Senatosunda Cumhurbakannca seçilen üye olarak görev yapm olan 19.144.890 Emekli Sicil numaral Ecvet GÜRESN'in emeklilik sicil dosyasnn tetkikinde; kz Nilgün GÜRESN VAN GESTEL'in Kamu Emeklilik Daire Bakanl kaytlarna 14.02.2012 tarih ve 6155250 say ile geçen 13/02/2012 tarihli dilekçesinde annesi Nadire GÜRESN APAYDIN'dan almakta olduu yetim aylnn kesilerek, babas Ecvet GÜRESN'den dolay 6270 sayl Kanuna göre yetim ayl balanmasn talep etmesi üzerine, Ecvet GÜRESN'in emeklilik sicil dosyas tetkiki sonucu kz Nilgün GÜRESN'in babasndan dolay yetim aylnn 5510 sayl Sosyal Sigortalar ve Genel Salk Sigortas Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (a) bendine göre balanmas gerektii tespit edilmitir.

Bunun üzerine, Nilgün GÜRESN'in babas Ecvet GÜRESN'den dolay yetim aylna hak kazanp kazanmad Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüü Kamu Emeklilik Daire Bakanlndan, Sigortal Emeklilik Daire Bakanlna hitaben yazlan 26.03.2012 tarihli yaz ile sorulmutur. Konu ile ilgili olarak Sigortal Emeklilik Daire Bakanlndan 11.05.2012 tarihinde verilen cevapta Nilgün GÜRESN'in 2202182324 tahsis numarasyla 5510 sayl Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (a) bendine göre yallk ayl almakta olduu, bu sebeple tarafna yetim ayl balanmasnn imkan bulunmad belirlenmitir. Ancak, yaplan yazmann sonucundan ilgiliye sehven bilgi verilmedii tespit edilmitir. Her iki bakanln gerek evrak gerekse birim arivinin ayr olmas rutin ilemlerde bakanlklar aras yazmay zorunlu klmtr.
5510 sayl Sosyal Sigortalar ve Genel Salk Sigortas Kanununun "Cumhurbakanl, Türkiye Büyük Millet Meclisi Bakanl, Babakanlk, Bakanlk ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevinde bulunanlarn aylklar" balkl 43 üncü maddesinde 6270 sayl Kanun ile yaplan deiiklikle, maddeye;

"Dardan bakanlk veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevlerinde bulunanlara veya bu görevleri herhangi bir sebeple sona erenlere, Kanunun 26, 28, 44, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddeleri gereince aylk balanmasna hak kazanmalar ve en az 2 yl süreyle bu görevlerde bulunmu olmalar halinde, 27, 29, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddelere göre hesaplanacak aylk tutarndan az olmamak kaydyla, Cumhurbakanna ödenmekte olan aylk ödenein % 40' esas alnarak Cumhurbakanna balanacak yallk aylnn % 42'si orannda malullük, emeklilik veya yallk ayl ödenir. Bu fkra hükümlerine göre aylk ödenebilmesi için, bu maddenin yürürlüe girdii tarihten önce geçici 4 üncü madde kapsamnda dardan bakanlk ya da Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevi esas alnarak malullük veya emeklilik ayl ödenenler hariç olmak üzere, malullük, emeklilik veya yallk ayl balanm olanlar ile aylk balanma artlarn haiz olmayanlarn en az 2 yl süreyle Babakanlk Müstear emsal alnarak sigorta primi veya geçici 4 üncü madde kapsamnda emekli kesenei ile kurum karl ödemi olmalar da zorunludur.

Yukardaki fkraya göre tespit edilen ayl almakta iken ya da dardan bakanlk veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevleri srasnda veya bu görevlerinin sona ermesinden sonra ölenlerin bu Kanunda düzenlenen koullara sahip olan hak sahiplerine, 2 yl süreyle bu görevlerde bulunmu olma ve sigorta primi veya emekli kesenei ile kurum karl ödenmesi açsndan yukardaki fkrada düzenlenmi olan art aranmakszn, bu maddeye göre hesap edilen aylk esas alnarak ölüm ya da dul ve yetim ayl balanr." hükmü eklenmitir.
Buna göre, istisnalar dnda TBMM üyelii veya dardan bakanlk görevlerinde bulunmu olanlarn kendilerinin en az 2 yl süreyle bu görevlerde bulunmu olmalar ve en az 2 yl süreyle Babakanlk Müstear emsal alnarak sigorta primi veya geçici 4 üncü madde kapsamnda emekli kesenei ile kurum karl ödemi olmalar artyla, bunlarn dul ve yetimlerinin ise 2 yl süreyle görevde bulunma ve prim ödeme koullan aranmakszn ilgili mevzuat hükümlerine göre balanm olan emekli, malullük ile dul ve yetim aylklan Cumhurbakanl ayl esas alnarak ödenmesi hükme balanmtr.

Dolaysyla söz konusu hükümler uyannca TBMM üyelii bulunanlann hak sahiplerinin aylklannn, Cumhurbakanl ayl esas alnarak yükseltilebilmesi için, öncelikle hak sahiplerine balanm bir ayln bulunmas yani baka bir ifadeyle, kiilerin dul/yetim ayl almaya hak kazanm olmalan gerekmektedir.

Cumhuriyet Senatosunda Cumhurbakannca seçilen üye olarak görev yapm olan 19.144.890 Emekli Sicil numaral Ecvet GÜRESN'in emeklilik sicil dosyas tetkiki sonucu kz Nilgün GÜRESN'in babasndan dolay yetim aylnn 5510 sayl Sosyal Sigortalar ve Genel Salk Sigortas Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (a) bendine göre balanmas gerektii, ancak Nilgün GÜRESN'in 2202182324 tahsis numarasyla 5510 sayl Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (a) bendine göre yallk ayl almakta olduu, bu sebeple tarafna yetim ayl balanmasnn imkan bulunmad belirlenmitir.

Öte yandan, Nilgün GÜRESN VAN GESTEL'in 31.03.2007 tarihli dilekçesi ile einden boandndan bahisle, babasndan dolay yetim ayl balanmas talebinde bulunduu, bu talebin 3671 sayl Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyelerinin Ödenek, Yolluk ve Emekliliklerine Dair Kanun uyannca yaplm herhangi bir tahsis ileminin bulunmad ve ilgili hükümlere göre 5434 sayl Kanun uyannca ödenmekte olan herhangi bir emekli, dul ve yetim ayl bulunmadndan tarafna aylk balanmasnn mümkün olmadnn belirtilmek suretiyle reddi üzerine, ilgilinin Ankara 13. dare Mahkemesi nezdinde aylk balanmamas ileminin iptali istemiyle dava açt ve anlan Mahkemenin 30/04/2008 tarihli ve E.No:2007/1909, K.No:2008/811 sayl karan ile;

Baklan uyumazlkta, davacnn babasnn her ne kadar 08.06.1974-03.05.1975 tarihleri arasnda Cumhuriyet Senatosunda görev yapt açk ise de; davacnn babasnn son defa devredilen Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi olarak görev yapm olmas, daval idaredeki hizmet süresinin dier bir sosyal güvenlik kuruluu olan devredilen Sosyal Sigortalar Kurumuna aktarlmasn istemesi ve vefat üzerine de eine 506 sayl Kanun uyarnca dul ayl balanm olmas nedeniyle 4505 sayl Kanun yürürlüe girdii tarih itibariyle devredilen T.C. Emekli Sandnca sakl tutup ödenmeye devam eden herhangi bir emekli, dul veya yetim aylnn da bulunmadndan, davacya yetim ayl balanmamasna ilikin ilemde, hukuka aykrlk görülmemitir.

Açklanan nedenlerle, davann reddine..." denilmek suretiyle davann Kurum lehine sonuçland, bilahare ad geçenin yapm olduu temyiz talebinin de Dantay 11 inci Dairesinin 27/10/2010 tarihli ve E.No:2008/14721, KNo:2010/8552 sayl karan ile reddedilerek kararn onand anlalmtr.

Buna göre, ad geçen kiinin tarafna yetim ayl balanmas söz konusu olmadndan konu ile ilgili olarak yaplacak bir ilem bulunmamaktadr. Nilgün GÜRESN VAN GESTEL'e hitaben yazlan yaz ile de 5510 sayl Kanunun 4 üncü maddesini birinci fkrasnn (a) bendi kapsamnda yallk ayl ald için tarafna babasndan dolay balanm olan bir ayln bulunmamas nedeniyle hakknda 6270 sayl Kanun hükümleri uygulanmak suretiyle bir ayln ödenemeyecei bildirilmitir.

Soru önergesinde Nilgün GÜRESN VAN GESTEL'in "Ben yallk ayl almyorum..." dedii belirtilmekte ise de, ad geçenin 2202182324 tahsis numaras ile 1995 ylnda balanan yallk ayln halen Vakflar Bankas Suadiye ubesinden almaya devam ettii belirlenmi olup, ayrca ilgilinin Kuruma 31.03.2007 tarihli müracaat srasnda 04/04/2007 tarihli Kimlik Aratrma Belgesi ile 2202182324 Tahsis Numaras ile aylk aldn beyan ettii ve ekinde "Sosyal Sigortalar Kurumundan Aylk Alanlara Mahsus Özel Belge"yi ibraz ettii de anlalmtr.

lgiliye ait Kimlik Aratrma Belgesinin, Özel Belge ve Sigortallk Tescil Kayd'nn birer örnei ekte yer almaktadr.

Bilglerinize arz ederim.

Faruk Çelik
Çalma ve Sosyal Güvenlik Bakan''
 
Gelen yantn sorularn tam yantlamamas üzerine 22 Eylül 2012 tarihinde 2. kez sorulan sorular öyleydi:

 

''1- Bir hak sahibine "yetim" maa balanmas için aranan koullar nedir?

2- Bir hak sahibine "yallk" ad balanmas için gerekli koullar nedir?
3- Bîr hak sahibinin bilerek/bilmeyerek veya yaplm bir YANLI LEM sonucu örnein "yetim maa" yerine "yallk ayl" almas halinde, yanln düzeltilmesi ve "yetim maa" almas mümkün deil midir?
4- Sosyal Sigortalar Kurumu'na bal olarak çalanlarla Emekli Sandna bal olarak çalanlar arasndaki farkllklardan hangileri 5510 sayl kanunla ortadan kaldrlmtr? Bu farkllklardan halen süren neler vardr?
5- 03 Mays 1975 tarihinde vefat eden Cumhuriyet Senatosu üyesi merhum Ecvet Güresin'in dul kz Nilgün Güresin Van GesteCin babasndan kendisine intikal etmesi gereken "YETM MAAI" hakknda, Ankara 13.dare Mahkemesi'nin verdii 30 Nisan 2008 tarih ve E.No:2007/1909, K.No:2008/811 sayl karar ile Dantay ll'inci Dairesinin verdii 27 Ekim 2010 tarih ve E.No:2008/14721, K.No:2010/8552 sayl kararnn, bu kararlardan sona kabul edilip yürürlüe giren 6270 sayl Kanunla geçersiz hale gelmi olmas gerekmez mi?
6- Ecvet Güresin'in dul kz; Nilgün Güresin Van Gestei'in "yetim" maa dnda, TBMM üyeleri ve —yasayla belirlenmi- yaknlarna tannm "salk" ve dier konularla ilgili hak ve imkânlardan yararlanmas için ne yapmas gereklidir?''

 

 

2. ÖNERGEYE VERLEN YANITLAR:

Çalma ve Sosyal Güvenlik Bakan tarafndan 2. önergeye 23 Kasm 2012 tarihinde verilen yant aadadr:
''Mülga 506 sayl Kanununda hak sahiplerine ölüm ayl balanmasna ilikin koullar;

Sigortalnn ölümü ile dul kalan ee aylk balanabilmesi, ölüm tarihinde sigortal ile Türk Medeni Kanununa uygun olarak evlilik ilikisinin bulunmasna baldr. Öte yandan, ein sosyal güvenlik kurulularndan birine tabi olarak çalmas veya buralardan aylk veya gelir almas aylk balanmasna engel oluturmamaktadr.

Ölüm ayl balanmasnda evlilik ba içinde doan çocuklar hak sahibi saylr.

Sigortalnn erkek çocuklarna aylk balanabilmesi için bunlarn; örenci deilse 18, orta örenim yapmas halinde 20, yüksekörenim yapmas halinde 25 yan doldurmam olmas arttr.

Ölen sigortallarn kz çocuklarna aylk balanabilmesi için, bunlarn; -Evli olmamas, evli olmakla birlikte sonradan boanmas veya dul kalmas, -Sosyal güvenlik kurulularna tabi bir ite çalmamas ve bu kurumlardan gelir ve aylk almamas,

-Sosyal güvenlik sözlemesi imzalanan ülkelerdeki sosyal güvenlik kurulularna tabi çalmamas ve bu ülkelerin sosyal güvenlik kurulularndan gelir veya aylk almamas, arttr.

Ölen sigortalnn malûl çocuklarna aylk balanabilmesi, bunlarn çalamayacak durumda malûl bulunmas ve sosyal güvenlik kurulularna tabi çalmalarndan dolay gelir ve aylk almamas artna baldr.

Mülga 506 sayl Kanunun 68'inci maddesinin 4958 sayl Kanunla deitirilmeden önceki ekline göre, ölen sigortaldan dolay ana ve babaya aylk balanabilmesi, balca iki koulun birlikte gerçeklemesine baldr. Bunlardan biri sigortalnn eine ve çocuklarna balanmas gereken aylktan artan bir miktarn bulunmas; dieri ise ana ve babann geçimlerinin sigortal tarafndan salandnn belgelenmesidir. 06/08/2003 tarihinden sonra ölen sigortallarn anne ve babalarna aylk balanmasnda, sosyal güvenlik kurulularna tabi çalmamas ve 2022 sayl Kanuna göre T.C. Emekli Sand'nca balanan aylk hariç olmak üzere bu kurululardan her ne ad altnda olursa olsun gelir veya aylk almamalar" art aranmaktadr.

Gerek 5510 sayl gerekse bu Kanunla mülga 506, 1479, 2925 ve 2926 sayl kanunlara tabi malullük, yallk ve ölüm sigortalarna prim ödeyenlerin, bu sigorta kollarndan ayla hak kazanp kazanmadklarnn tespitinde; belli bir yaa ulama, belli bir süre prim ödeme, belli bir süre sigortal olma, sigortal iten ayrlma ve Kurumdan yazl istekte bulunma koullarnn yerine getirilmesi aranmakta olup, bu koullardan herhangi birinin eksik olmas halinde, sigortalya aylk balanmasna imkan bulunmamaktadr.

Hak sahiplerine balanan gelir veya aylklar sigortalnn ölüm tarihindeki mevzuat hükümleri dikkate alnarak hak sahibi niteliklerinin kanunlarda belirtilen ekilde ortadan kalkmas sonucu kesilmekte, gelir veya aylk balama koullarnn ölüm tarihinden sonra yeniden olumas halinde tekrar gelir veya aylk balanmaktadr.

5754 sayl Kanunla deitirilen ve kamu görevlilerine ilikin geçi hükümlerini düzenleyen 5510 sayl Kanunun Geçici 4 üncü maddesinde;

"Bu Kanunun yürürlüe girdii tarih itibaryla 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayl Kanuna göre; aylk, tazminat, harp malûllüü zamm, dier ödemeler ve yardmlar ile 8/2/2006 tarihli ve 5454 sayl Kanunun 1 inci maddesine göre ek ödeme verilmekte olanlara, bu Kanunla yürürlükten kaldrlan hükümleri de dahil 5434 sayl Kanunda kendileri için belirtilmi olan artlan haiz olduklar müddetçe bunlarn ödenmesine devam olunur. Ancak, 5 ilâ 10 yl arasnda fiili hizmet süresi olan itirakçilerden dolay dul ve yetim ayl almakta olanlarn, aylk ve dier ödemeleri, bu Kanunun 32 nci, 34 üncü ve 37 nci maddelerindeki artlan haiz olduklar müddetçe devam edilir.

Bu Kanunun yürürlüe girdii tarihten önce itirakçilii sona erenlerden tahsis talebinde bulunacaklar ile bu Kanunun yürürlüe girdii tarihten önce 5434 sayl Kanun hükümlerine göre tahsis talebinde bulunanlardan ilemleri devam edenler hakknda, bu Kanunla yürürlükten kaldrlan hükümleri de dahil 5434 sayl Kanun hükümlerine göre ilem yaplr.
Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmad takdirde; itirakçi iken, bu Kanunun yürürlüe girdii tarih itibaryla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (c) bendi kapsamna alnanlar, bu Kanunun yürürlüe girdii tarihten önce 5434 sayl Kanun hükümlerine tabi olarak çalm olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fkrasnn (c) bendine tabi olarak yeniden çalmaya balayanlar ile bunlarn dul ve yetimleri hakknda bu Kanunla yürürlükten kaldrlan hükümleri de dahil 5434 sayl Kanun hükümlerine göre ilem yaplr.

Bu madde kapsamna girenlerin aylklarnn balanmas, artrlmas, azaltlmas, kesilmesi, yeniden balanmas, toptan ödemeleri, ilgi devam, ihya ve borçlanmalar, dier ödemeler ve yardmlar ile emeklilik ikramiyeleri hakknda bu Kanunla yürürlükten kaldrlan hükümleri de dahil 5434 sayl Kanun hükümlerine göre ilem yaplr ve bu maddenin uygulanmasnda mülga 2829 sayl Kanun hükümleri ayrca dikkate alnr.

..." hükmüne yer verilerek, 5510 sayl Kanunun yürürlüünden önce 5434 sayl Kanuna göre kendilerine veya dul ve yetimlerine aylk balanm olan kamu görevlileri ile Kanunun yürürlüünden önce 5434 sayl Kanuna tabi çalmalar olan kamu görevlileri (5510 sayl Kanunun yürürlüe girdii tarihte kamu idarelerinde hizmet akdi ile veya sözlemeli olarak çalanlardan; ilgili kanunlan gerei 5434 sayl Kanun ile ilgilendirilenler ayn statüde çalmaya devam edenler dahil) ile bunlardan ölenlerin hak sahipleri hakknda, 5510 sayl Kanunla yürürlükten kaldrlan (mülga) hükümleri de dahil 5434 sayl Kanun hükümlerine göre ilem yaplmas ve bunlarn aylklarnn balanmas, artrlmas, azaltlmas, kesilmesi, yeniden balanmas, toptan ödemeleri, ilgi devam, ihya ve borçlanmalar, dier ödemeler ve yardmlar ile emeklilik ikramiyeleri hakknda mülga 2829 sayl Kanun hükümleri dikkate alnarak 5510 sayl Kanunla yürürlükten kaldrlan hükümleri de dahil 5434 sayl Kanun hükümlerine göre ilem tesisinin gerektii açkça hükme balanmtr.
2008 yl Ekim ay bandan sonra ilk defa göreve balayanlar açsndan 5510 sayl Kanun hükümleri uygulanmaktadr.
Açklanan bu nedenlerle haklarnda 5434 sayl Kanun hükümleri uygulanmaya devam eden kamu görevlileri ile ölenlerin dul ve yetimlerine aylk balanmasna ilikin artlar ile haklarnda 5510 sayl Kanun hükümleri uygulanmas gereken kamu görevlileri ile ölenlerin hak sahiplerine aylk balanmasna ilikin artlan farkllk göstermektedir.

Buna göre; soru önergesinde durumu incelenen Nilgün GÜRESN VAN GESTEL esas alnarak kz çocuklanna aylk balanmasna ilikin artlar incelendiinde, 5434 sayl Kanunun mülga 75 nci maddesi hükümlerine göre, kendisinden aylk balanacak olanlann ölümü tarihinde bekar olan kz çocuklanna aylk balanmakla beraber evlenme dolaysyla ayl kesilmi olanlardan sonradan boanan veya dul kalanlann da eski aylklan balanarak ödenmesi söz konusudur. Ölüm tarihinde evli olmalan sebebiyle aylk balanmam kz çocuklanndan bilahare boanan veya dul kalanlara da bu tarihleri takibeden ay bandan itibaren aylk balanmaktadr.

Dolaysyla, kz çocuklanna 5434 sayl Kanunun mülga 99 ve 94 üncü maddeleri hükümler uyannca 5434 sayl Kanun kapsamnda çalyor olmak veya 5434 sayl Kanun hükümlerine göre emekli veya malullük ayl alyor olmak dnda, kz çocuklannn 5510 sayl Kanunun 4 üncü maddesinin (a) ve (b) bentleri kapsamnda kendi çalmalan veya kendi çalmalarndan dolay aylk alyor olmas yetim ayl balanmasna engel tekil etmemektedir.

Öte yandan, 5510 sayl Kanunda hak sahiplerine ölüm ayl balanmasna ilikin artlar Kanunun 34 üncü maddesinde düzenlenmi ve ölüm aylna hak kazanabilmek için kz/erkek çocuklarn 5510 sayl Kanun kapsamnda veya yabanc bir ülke mevzuat kapsamnda çalmamas veya kendi sigortall nedeniyle gelir veya aylk balanmam olmas artlaryla,

- Kz/erkek çocuklarn 18 yan, lise ve dengi örenim görmesi halinde 20 yan, yüksek örenim yapmas halinde 25 yan doldurmam olmalar,
- Kurum Salk Kurulu karan ile çalma gücünü en az % 60 orannda yitirip malûl olduu anlalmas veya
- Kz çocuklannn yalan ne olursa olsun evli olmamalan, evli olmakla beraber sonradan boanmalan veya dul kalmalan
halinde ölüm ayl balanmas da maddede hüküm altna alnmtr.

Gerek 5434 gerek 5510 sayl Kanunlara göre yallk ayl balanmas hem hizmet hem ya koullannn bir arada salanmasna balanmtr. Bilindii üzere, 5434 sayl Kanunun mülga 39 uncu maddesi uyannca 08/09/1999 tarihine kadar Devredilen Emekli Sandna tabi sigortallardan (kamu görevlilerinden) kadn ise 20, erkek ise 25 fiili hizmet yln dolduranlar istedikleri tarihte ya kayd aranmakszn emeklilie (yallk aylna) hak kazanabilmekte iken, 5434 sayl T.C. Emekli Sand Kanununda bir ksm deiiklikler öngören 4447 sayl Kanunla; Kanunun yürürlüe girdii 08/09/1999 tarihinden sonra memuriyete balayan kadnlann 58, erkeklerin 60 yan ve Kadn-Erkek 25 fiili hizmet sürelerini doldurduklan takdirde bu haktan yararlanabilecekleri, anlan tarihten önce çalmaya balayan kamu görevlilerinin ise 20 veya 25 hizmet süresini tamamlamalan ve hizmet süreleri itibariyle geçi sürecinde tabi olduklan yalann doldurmalan artyla emeklilie (yallk aylna) hak kazanacaklan hükme balanmtr.

Öte yandan, 5510 sayl Sosyal Sigortalar ve Genel Salk Sigortas Kanununun 28 inci maddesi ile ilk defa 30/04/2008 tarihinden sonra göreve balayacak kamu görevlileri için yine 5434 sayl Kanunun 39 uncu maddesinde düzenlendii üzere ancak 01/01/2036 tarihinden itibaren kademeli olarak 65 yana yükseltilecek emeklilik ya esas alnarak kadn ve erkek fark etmeksizin 9000 günlük prim ödeme gün says ve 58 ve 60 olan emeklilik yann tamamlanmas artyla istekleri üzerine yallk ayl balanmas düzenlenmitir.

Yukanda açklanan 5434 sayl Kanunun dul ve yetimlere aylk balanmasna dair artlara ilikin bölümde belirtildii üzere, 5434 sayl Kanun kapsamndaki bir yetimin (hak sahibinin) Kanunun 94 üncü maddesi uyannca 5434 sayl Kanuna göre kendi emekli (yallk) ayl ile anne ve/veya babasndan dolay yetim ayln ayn anda almas kanunen mümkün deildir. Hak sahibinin söz konusu aylklardan birini tercih etmesi gerekmektedir. Ancak, bu durum her iki aylnda 5434 sayl Kanun kapsamnda olmas halinde söz konusu olup, 5510 sayl Kanunda ise bu konuda bir düzenleme yer almamakta ve açklanan 34 üncü madde uyannca bir kz çocuunun hangi statüde olursa olsun kendi çalmalanndan dolay yallk ayl alyor olmas, vefat eden anne ve babasndan dolay tercihen dahil aylk balanmasna engel tekil etmektedir.

Sosyal Sigortalar Kurumuna bal olarak çalanlarla emekli sandna bal olarak çalanlann arasndaki farkllklann ortadan kaldnlp kaldnlmad sorulmutur. fade edildii üzere kazanlm haklann korunmasnn salanmas amacyla 5510 sayl Kanuna geçici madde hükümleri konulmutur. Bu nedenle, ilk defa 01/10/2008 sonras göreve balam olanlar açsndan aradaki farkllklar giderilmi olmakla birlikte bu tarih öncesinde 5434 sayl Kanun kapsamnda görevde bulunmu olanlar ile dier sosyal güvenlik kanunlanna tabi çalmalan olanlar açsndan (kazanlm haklann korunmas çerçevesinde) farkllklar sürmektedir. Bu kapsamda, özellikle bahsi geçen 5510 sayl Kanunun geçici 4 üncü maddeye göre hizmet azl nedeniyle aylk balanamayan dul ve yetimler (hak sahipleri) açsndan 2008 yl ekim ay bandan önce 5434 sayl Kanun hükümlerine göre görev yaplm olmalarna ramen, bu defa 5434 sayl Kanun uyarnca aylk balanmasna yeterli hizmeti (en az 10 yl) bulunmamas nedeniyle aylk balanamayan hak sahiplerine norm ve standart birlii salanarak 5510 sayl Kanun hükümleri esas alnarak 1800 günlük ( 5 yl) hizmet süresi üzerinden bu Kanunda belirlenmi olan artlar (5510 sayl Kanunun 34 üncü maddesi) uyarnca aylk balanmas düzenlenmitir.
Yukarda açkland gibi 5510 sayl Kanunun geçici 4 üncü maddesi ile çizilen kapsam esas alnarak (bu kapsam dndaki i ve ilemler için 5510 sayl Kanunun ilgili maddeleri uygulanacak mevzuat olmaktadr), yani kamu görevlilerinin kendilerine ve vefatlar nedeniyle hak sahiplerine aylk balanmas, artrlmas, azaltlmas, kesilmesi, yeniden balanmas, toptan ödemeleri, ilgi devam, ihya ve borçlanmalar, dier ödemeler ve yardmlar ile emeklilik ikramiyeleri hakknda mülga 2829 sayl Kanun hükümleri dikkate alnarak yürürlükten kaldrlan hükümleri de dahil 5434 sayl Kanun hükümlerine göre ilem tesis edilmesini zorunlu klmaktadr.

stanbul Milletvekili Sayn Oktay EK tarafndan benzer konuda yine Sayn Bakanmzca cevaplanmas talebiyle verilen 7/9122 sayl Soru Önergesine konu olan ve 03/05/1975 tarihinde vefat eden Cumhuriyet Senatosu üyesi merhum Ecvet GÜRESN'in dul kz Nilgün GÜRESN VAN GESTEL'in babasndan kendisine intikal etmesi gereken yetim maa hakknda Ankara 13 üncü dare Mahkemesinin verdii 30/04/2008 tarihli ve E.No:2007/1909, K.No:2008/811 sayl karar ile Dantay 11 inci Dairesinin verdii 27/10/2010 tarihli ve E.No:2008/14721, K.No:2010/8552 sayl kararnn 6270 sayl Kanunla geçersiz hale gelmi olup olmad sorulmaktadr.

Bilindii üzere, 5510 sayl Sosyal Sigortalar ve Genel Salk Sigortas Kanununun "Cumhurbakanl, Türkiye Büyük Millet Meclisi Bakanl, Babakanlk, Bakanlk ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevinde bulunanlarn aylklar" balkl 43 üncü maddesinde 6270 sayl Kanun ile yaplan deiiklikle, maddeye;

"Dardan bakanlk veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevlerinde bulunanlara veya bu görevleri herhangi bir sebeple sona erenlere, Kanunun 26, 28, 44, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddeleri gereince aylk balanmasna hak kazanmalar ve en az 2 yl süreyle bu görevlerde bulunmu olmalar halinde, 27, 29, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddelere göre hesaplanacak aylk tutarndan az olmamak kaydyla, Cumhurbakanna ödenmekte olan aylk ödenein % 40' esas alnarak Cumhurbakanna balanacak yallk aylnn % 42'si orannda malullük, emeklilik veya yallk ayl ödenir. Bu fkra hükümlerine göre aylk ödenebilmesi için, bu maddenin yürürlüe girdii tarihten önce geçici 4 üncü madde kapsamnda dardan bakanlk ya da Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevi esas alnarak malullük veya emeklilik ayl ödenenler hariç olmak üzere, malullük, emeklilik veya yallk ayl balanm olanlar ile aylk balanma artlarn haiz olmayanlarn en az 2 yl süreyle Babakanlk Müstear emsal alnarak sigorta primi veya geçici 4 üncü madde kapsamnda emekli kesenei ile kurum karl ödemi olmalar da zorunludur.

Yukardaki fkraya göre tespit edilen ayl almakta iken ya da dardan bakanlk veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelii görevleri srasnda veya bu görevlerinin sona ermesinden sonra ölenlerin bu Kanunda düzenlenen koullara sahip olan hak sahiplerine, 2 yl süreyle bu görevlerde bulunmu olma ve sigorta primi veya emekli kesenei ile kurum karl ödenmesi açsndan yukardaki fkrada düzenlenmi olan art aranmakszn, bu maddeye göre hesap edilen aylk esas alnarak ölüm ya da dul ve yetim ayl balanr."
fkralar eklenmitir.

Buna göre, istisnalar dnda TBMM üyelii veya dardan bakanlk görevlerinde bulunmu olanlara aylk balanmasna hak kazanmalar halinde, en az 2 yl süreyle bu görevlerde bulunmu olmalar ve en az 2 yl süreyle Babakanlk Müstear emsal alnarak sigorta primi veya geçici 4 üncü madde kapsamnda emekli kesenei ile kurum karl ödemi olmalar artyla, bunlardan ölenlerin dul ve yetimlerinin ise bahsi geçen 2 yl süreyle görevde bulunma ve prim ödeme koullan aranmakszn, ilgili mevzuat hükümlerine göre balanm/balanacak olan emekli, malullük ile dul ve yetim aylklarnn Cumhurbakanna ödenmekte olan aylk ödenein % 40' esas alnarak Cumhurbakanna balanacak yallk aylnn % 45'i (geçici madde hükmü gereince) oranndan az olmayacak ekilde ödenmesi hükme balanmtr.

Yine 6270 sayl Kanun ile 5510 sayl Kanuna eklenen geçici 38 inci madde ile de Kanunun yürürlüünden önce TBMM üyelii veya dardan bakanlk görevlerinde bulunmu olanlardan herhangi bir sebeple bu görevleri sona erenler ile Büyük Millet Meclisi, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosu, Temsilciler Meclisi ve Danma Meclisi Bakanlarnn da bu maddenin yürürlüe girdii tarihi takip eden aybandan itibaren söz konusu 43 üncü madde hükmünden yararlanmalar salanmtr.

Ancak, 5510 sayl Kanunun 43 üncü maddesi yalnzca TBMM üyelii veya dardan bakanlk görevlerinde bulunanlarn kendileri ile ölümleri nedeniyle hak sahiplerine ödenecek aylk miktarnn ne ekilde tespit edileceini belirlemekte olup, madde gerek TBMM üyelii veya dardan bakanlk görevlerinde bulunanlara, gerekse bunlardan ölenlerin hak sahiplerine aylk balanmasna ilikin artlarda herhangi bir deiiklik meydana getirmemitir.

Bahsi geçen, mahkeme kararlarnda ise 08/06/1974-03/05/1975 tarihleri arasnda Cumhuriyet Senatosunda görev yapan Ecvet GÜRESN'den dolay kz Nilgün GÜRESN VAN GESTEL'e babasnn son defa devredilen Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi olarak görev yapm olmas ve Emekli Sandna tabi hizmet süresinin dier bir sosyal güvenlik kuruluu olan devredilen Sosyal Sigortalar Kurumuna aktarlmasn istemesi ve vefat üzerine de eine 506 sayl Kanun uyarnca dul ayl balanm olmas nedeniyle, 4505 sayl Kanun yürürlüe girdii tarih itibariyle devredilen T.C. Emekli Sandnca sakl tutup ödenmeye devam eden herhangi bir emekli, dul veya yetim aylnn da bulunmadndan, ad geçene 5434 sayl Kanun hükümlerine göre yetim ayl balanamayaca açkça belirlenmitir.

Bu itibarla, 5510 sayl Kanunun 43 üncü maddesi Cumhuriyet Senatosu üyelii görevinde bulunanlarn hak sahiplerinin aylklarnn, Cumhurbakanl ayl esas alnarak yükseltilebilmesi için, öncelikle hak sahiplerine balanm bir ayln bulunmas bir baka ifadeyle, kiilerin dul/yetim ayl almaya hak kazanm olmalar gerekmektedir.

TBMM üyeleri ve hak sahiplerine aylk ödemeleri dnda ilgili mevzuat uyarnca salanan bakaca bir hak bulunmamaktadr.

Bilgilerinize arz ederim.

Faruk Çelik
Çalma ve Sosyal Güvenlik Bakan''